oʻz
ўзoʻz
OʻZ qarashlilikni taʼkidlovchi soʻz. Har kim oʻ z ishi bilan band. Qadimgi turkiy tilda bu soʻz tarki bidagi unli yumshoq va choʻziq talaffuz qilingan (ЭСТЯ,I, 507), oʻsha davrlardayoq ö: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 408; Devon, I, 80; DS, 394); oʻzbek tilida bu unlining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: ö:z > öz > oz. Oz soʻzi asli 'tananing ich qismi’ni bildirgan (ЭСТЯ, I, 507), ’taʼkid’ maʼnosi keyinchalik yuzaga kelgan. Yoqutchadagi үөс degan so‘zla o‘zakdosh erur
2. Egalik qoʻshimchasi bilan kelganda: 1) ish-harakat shu qoʻshimcha bildirgan shaxsga oidligini bildiradi. m Yu. Shomansur. T. Alimov, Sovchi. S. Ahmad, Hasrat; 2) 3-sh. shaklida (oʻzi) ish-harakat hech kimning ishtirokisiz boʻlishi, bajarilishini bildiradi; oʻzicha, oʻzidan-oʻzi. A. Qahhor, Asarlar; 3) soʻroq mazmunli gaplarda taʼkid, kuchaytirish uchun qoʻllanadi (bunda shaxs maʼnosi boʻlmaydi). Raimov, Ajab qishloq. Mirmuhsin, Meʼmor. S. Siyoyev, Yorugʻlik
Oʻzim soʻradim. Oʻzing soʻra. Oʻzi soʻradi. Bu sheʼrni oʻzim yozdim. Masalani uning oʻzi yechdi
Oʻzi toʻgʻradi piyoz, Achisa hamki koʻzi
[Karomat opa:] Tengini qiz bolaning oʻzi tanlagani maʼqulda, xolajon
Oʻzing ishlab topganingga oʻzing ega boʻlmasang!
Devoroʻzi yiqilib tushdi. Mashina oʻzi yurib ketdi. Chiroq oʻzi oʻchib qoldi. sht "Uch-toʻrt kun odamlarning hojatini chiqarib yura turay, tuzuk ish oʻzi chiqib qoladi", degan oʻyda yura berdi
Men oʻzi qayerga kelibqoldim?E
Oʻzi nima ishlar boʻlayotibdi?
Senda uyat, odamgarchilik degan narsa bormi oʻzi?
3. Biron sabab, maqsad bilan emas, shunchaki. Oybek, Tanlangan asarlar
-Nimaga xafasan? Mana, man sogʻ-salomat qaytdim. -Hech nima, — yerga qarab dedi Unsin, — oʻzim, shunday
5. Qaratqich kelishigidagi soʻz bilan qoʻllanib, oʻxshashlikni alohida taʼkid, qayd bilan bildiradi
Katta oʻgʻli otasining oʻzi. shya Oʻziyam Rohilaginamning oʻzi- — E. Raimov, Ajab qishloq