oʻlmoq
ўлмоқoʻlmoq
fl. 1. Hayoti tugamoq, yashashdan toʻxtamoq, qazo qilmoq.
Oʻz ajali bilan oʻlmoq. Yiqilib oʻlmoq. Botir oʻlsa, nomi qolar, Nomard oʻlsa, nesi qolar. — Maqol
Kechga yaqin yoʻl ustida yarador leytenant oʻldi. — Oybek, Quyosh qoraymas
Buning ustiga kutilmaganda bir suruvdan ustma-ust ikkita qoʻy kasallanib oʻldi. — P. Qodirov, Qora koʻzlar
2. Yoʻq boʻlmoq, barham topmoq.
Havasi oʻlmoq. Ishtahasi oʻlmoq.
Muhtasham saroylarning ziyosi ketgan, Oʻlayotgan sinfdek ziyosi ketgan. — Gʻayratiy
Yer yuzida oʻlmasin, nomingni saqlab qolgin. — U. Ismoilov, Saylanma
3. Biror sifati, xususiyati va shu kabilarni yoʻqotmoq, yaroqsiz holga kelmoq.
Oʻlgan ohak.
Robiya xola qaynogʻi oʻlib qolgan choydishga oʻt qalab yubordi. — S. Zunnunova, Olov
4. Biror harakat-holat taʼsirida juda nochor, ogʻir ahvolda qolganlikni bildiradi.
Mirmurodov soatni bir amallab olti qilguncha oʻlayozdi. — Guldasta
E, vokzalning oldida oʻldim-charchadim, aftimning kuyasini koʻr. — Oybek, Bolalik
5. koʻm. fl.vzf . Yetakchi feʼl bildirgan harakatni kuchaytirib ifodalaydi, ortiq darajasini qayd etadi.
[ Toʻybeka:] Meni erga berganlarida, senga oʻxshash men ham yigʻlagan edim, ammo ichimda nikoh kunining tezroq kelishini kuta-kuta oʻlgan edim. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Qimmatxon har kelganida, ona sigirday yalab-yulqab oʻladi. Shuhrat, — Jannat qidirganlar
- Ajalidan besh kun burun oʻlmoq Oʻz ajalidan ilgariroq, bevaqt dunyodan oʻtmoq. [ Kumush:] Oʻgʻrilar teshib, oldimga chiqqanlarida, men nima qilar edim? Oh, otajon! Men ajalimdan besh kun burun oʻlar edim. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Uyatga (yoki nomusga) oʻlmoq Qattiq xijolat chekmoq, izza boʻlmoq, uyalib oʻsal boʻlmoq. Sidiqjon nomusga oʻlib, gʻazabidan koʻziga qon toʻlib, nima qilishini bilmay, xiyla turib qoldi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Eti oʻlmoq 1. Badani sezmaydigan, his qilmaydigan boʻlib qolmoq. Darra kelguncha etim oʻlib, darra yeganim bilinmaydi. — LatifalarYo gʻirt sodda, yo anoyi yoki ayollarni koʻraverib Pochchayev achchiq hazil, kinoyali gaplar, hatto kalaka qilishlar ham kor qilmaydigan boʻlib, eti oʻlib qolgan edi. — A. Muxtor, Tugʻilish
- Oʻlay agar Ish-harakat, gap-soʻz va shu kabilarning chinligini alohida taʼkidlaydi. Oʻlay agar, koʻrganim yoʻq.oʻlay agar, bor-yoʻq pulim shu, men musofirman. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati
- Oʻlganning kunidan Boshqa iloji boʻlmaganidan. Oʻlganimning kunidan rozi boʻldim.Oʻlganimning kunidan cholga tegib boraman. — Qoʻshnilar
- Oʻlganning ustiga koʻmgan Bir koʻngilsizlik ustiga boshqasining yuz berishini ifodalovchi ibora. Bunisi oʻlganning ustiga koʻmgan boʻldi. — Mushtum
- Oʻlganning ustiga (chiqib) tepmoq Xudoyga shukur, qoʻlingda xating bor, oʻlganning ustiga chiqib tepgandek xat-xabarsiz qoʻyma! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Oʻlib boʻldim yoki oʻlar boʻlsam, oʻlib boʻldim Biror narsa harakatida, taʼsirida juda holdan toyganlikni, oʻlar holatga yetganlikni bildiradi. Uh, oʻlib boʻldim, qizim! Yolgʻiz qoʻyni haydash nuqul azob! — Oybek, Tanlangan asarlarYupatgunimizcha er-xotin oʻlib boʻldik. — S. Zunnunova, Yangi direktorSharifjon, oʻlar boʻlsam, oʻlib boʻldim. Bu pochchang meni ado qildi. — E. Raimov, Ajab qishloq
- Oʻlib turgan (yoki yurgan) ekan Juda xohlar, juda ishtiyoqmand ekan. doʻndiqchangni muhayyo qilib beraylik, dedim. Jonkeldi oʻlib turgan ekan, quloq qoqmay, xoʻp, dedi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarBirorta hamyoni kattaroqqa pullasam, deb tomogʻi qaqrab oʻlib yuribdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
- Oʻlmagan mening jonim (yoki sening joning) Men bundan battariga ham chidaganman; faqat sen chidaysan, shuncha chidabsan maʼnosidagi ibora. Voy, Marasul aka-yey, oʻlmagan sizning joningiz! Bu shallaqi bilan qanaqa umr qilib kela-yotibsiz? — A. Qahhor, Ogʻriq tishlar
- Oʻlsa ham Qatʼiy inkorni bildiradi. Oʻz otasini siylamagan, oʻlsa ham bizni odam oʻrnida koʻrmas! — Yodgor