Метонимия

Soʻzlarning koʻchma maʼnosiga asoslanadigan koʻchim (trop)ning asosiy turlaridan biri: ikki tushuncha oʻrtasidagi yaqinlikka asoslangan oʻxshashsiz koʻchim. Metonimiyada biror narsa yoki voqea-hodisaning nomi boshqasiga koʻchiriladi, u boshqa nom bilan ifodalanadi, biroq bu nomlash predmet yoki narsalar oʻrtasidagi oʻxshashlikka emas, balki ular oʻrtasidagi yaqinlikka, aloqadorlikka asoslanadi. Mana shu jihati bilan metonimiya istioradan farq qiladi. Chunki istiorada bir-biriga oʻxshash predmet va ularning belgilari koʻchirilsa, metonimiyada tashqi koʻrinishi yoki ichki xususiyatlari bilan bir-biriga aloqador boʻlgan, lekin bir-biriga oʻxshamagan predmet belgilari chogʻishtiriladi. Shunga koʻra, metonimiya bir qancha koʻrinishlarga ega: 1. Kishi yoki narsaga xos xususiyat oʻsha kishi yoki narsaning nomiga oʻtkaziladi: Ahyon-ahyon gazetlarda koʻrinasan, Oʻqiguvcha yopishaman juda jazmam. (Gʻ. Gʻulom.) Xotinimning hay-haylashiga qaramay, ikki piyolani ustma-ust shimirdi. (A. Qahhor.) 2. Avtorning nomi uning asari oʻrnida qoʻllaniladi: Fuzuliyni oldim qoʻlimga, Majnun boʻlib yigʻlab qichqirdi, Va Navoiy tushib yoʻlimga, Faryod bilan oʻrnidan turdi. Lermontovni tashlamadim kech Axir qoʻyib oldim Hofizni, Pushkin menga koʻrsatdi har kech Yigʻlab turgan bir cherkas qizni. (H. Olimjon.) 3. Biror narsaning harakati yoki uning natijasi shu harakatni bajaruvchi qurolning nomiga koʻchiriladi: Uning perosi qasos oʻti bilan yonardi. (L. N. Tolstoy.) Poʻlat qilichingni koʻrganman oʻtda Xalqimiz Moskvadan quvganda yovni. (H. Olimjon.) 4. Biror narsani u yasalgan material bilan almashtirib ataladi: Poʻlat qush ham qomatin rostlab, Bulutlarni etar tumtaraq. (H. Olimjon.), metonimiya