куймоқ

фл. 1. Аланга чиқармай ёнмоқ.

Тутаб куяётган от эти ва терисининг қўланса ҳидидан унинг кўнгли беҳузур бўлиб, боши айланди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

2. Умуман, ўт-олов олмоқ; ёнмоқ; ёниб ишдан чиқмоқ.

Халқ азиз фарзандларининг хунини ундан талаб қилади; бурнини ерга ишқаб, вайрон бўлган шаҳарларини, куйиб кул бўлган қишлоқларини тиклаб беришга мажбур қилади. — А. Қаҳҳор, Иккининг бири

3. Ортиқ даражада қизиб (эриб), ишдан чиқмоқ (электр асбоблар ҳақида).

Лампочка куйиб қолди. Дазмол куйиб қолибди.

4. Ортиқ даражада исиб-қизимоқ; ҳарорати кўтарилмоқ.

— О-о, офтобда қолибсизлар-ку? — деди у, халқнинг офтобда куйиб турганлигини энди кўргандай. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Август ойи жазирамаси — куйиб ёнар эди ҳамма ёқ. — Э. Раҳимов.

5. Ўт-олов ёки куйдирадиган нарса таъсирида зарарланмоқ, жароҳатланмоқ (тирик организм ҳақида).

Қайноқ сув тўкилиб, оёғи куймоқ. Олов сачраб, қўли куймоқ.

6. Қуёш иссиғи таъсирида қуриб-қовжираб кетмоқ, нобуд бўлмоқ (ўсимликлар ҳақида).

Яна бир йили қаттиқ қурғоқчилик бўлиб, экинлар куйиб кетди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

7. кўчма Бекор бўлмоқ, беҳуда кетмоқ; ажраб қолмоқ.

Меҳнатингиз куймайди. Унмайди ҳам, куймайди ҳам. — Матал.

Болтабой, икки кун ишлаб, дарров табелчидан шикоят қилаётибди, деб ўйлади шекилли, унга [Сидшжонга] тик қараб: — Нима қилишди? Ҳеч кимнинг ҳақи куймайди! — деди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Бечора хотинлар бўлса, эрларидан бекитиб юрган пулларини даъво қилолмай, дамлари ичларига тушиб, куйиб қола берадилар. — П. Турсун, Ўқитувчи

8. кўчма Бирон кимса ёки нарсадан зарар-зиён кўрмоқ, ёлчимай азият чекмоқ.

Бу одамга қандай вазифа беришни ўзларингга ҳавола қиламиз, лекин ҳосилот кенгашига раис қилсаларинг, куймайсизлар. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Тўлаган ҳам кўп оғайниларидан куйган, кўпларидан аламзада экан. — А. Қаҳҳор, Оғайнилар

Кўнгли очиқ, содда йигит экансиз, мен ҳам эрдан куйганман. — М. Иброҳимов, Ёʻлакдаги муҳаббат

9. с. т. Харж бўлмоқ, пули кетмоқ.

Бунга сизнинг пулингиз куйибдими? Пули куйган қалампир чайнабди. — Мақол

10. кўчма Алам қилмоқ, алам қилиб бўғилмоқ; қаттиқ хафа бўлмоқ, ғам-алам чекмоқ.

Узи билмайди-ю, менга ўргатганига куяман! — А. Қаҳҳор, Санъаткор

Қўйинглар, чироқларим, сўраманглар. Бизнинг кўрганларимиз қурсин — эшитманглар ҳам, куйманглар ҳам. — П. Турсун, Ўқитувчи

— Ёʻлчи ўғлимнинг қони қутлуғ, уни юзга, кўзга суртиш керак, — чуқур хўрсиниб давом этди чол, — куйма, қизим [деди Унсинга]. — Ойбек, Танланган асарлар.

11. кўчма Қайғурмоқ; ачинмоқ.

Мен кетдим, энди сенга ким куяди Она шундоқ бўлар экан! — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Эшон туни билан ухламай, қуръон ўқийди. Ўз тақдири учун куяди, худога нола қилади. — П. Турсун, Ўқитувчи

12. Алам-изтироб чекмоқ.

Ёр ишқида куймоқ.

Қошинг асли қорадир — ўсма қўйганинг ёлғон, Сенинг учун мен куйган — сенинг куйганинг ёлғон. — Қўшиқлар

Лутфинисо каби қадрдон бекасининг ўлимига куйган Ёрмат тўйни тезроқ ўтказиш хусусида оғиз очмай қўйди. — Ойбек, Танланган асарлар.