kuymoq

fl. 1. Alanga chiqarmay yonmoq.

Tutab kuyayotgan ot eti va terisining qoʻlansa hididan uning koʻngli behuzur boʻlib, boshi aylandi. — H. Gʻulom, Mashʼal

2. Umuman, oʻt-olov olmoq; yonmoq; yonib ishdan chiqmoq.

Xalq aziz farzandlarining xunini undan talab qiladi; burnini yerga ishqab, vayron boʻlgan shaharlarini, kuyib kul boʻlgan qishloqlarini tiklab berishga majbur qiladi. — A. Qahhor, Ikkining biri

3. Ortiq darajada qizib (erib), ishdan chiqmoq (elektr asboblar haqida).

Lampochka kuyib qoldi. Dazmol kuyib qolibdi.

4. Ortiq darajada isib-qizimoq; harorati koʻtarilmoq.

— O-o, oftobda qolibsizlar-ku? — dedi u, xalqning oftobda kuyib turganligini endi koʻrganday. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Avgust oyi jaziramasi — kuyib yonar edi hamma yoq. — E. Rahimov.

5. Oʻt-olov yoki kuydiradigan narsa taʼsirida zararlanmoq, jarohatlanmoq (tirik organizm haqida).

Qaynoq suv toʻkilib, oyogʻi kuymoq. Olov sachrab, qoʻli kuymoq.

6. Quyosh issigʻi taʼsirida qurib-qovjirab ketmoq, nobud boʻlmoq (oʻsimliklar haqida).

Yana bir yili qattiq qurgʻoqchilik boʻlib, ekinlar kuyib ketdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

7. koʻchma Bekor boʻlmoq, behuda ketmoq; ajrab qolmoq.

Mehnatingiz kuymaydi. Unmaydi ham, kuymaydi ham. — Matal.

Boltaboy, ikki kun ishlab, darrov tabelchidan shikoyat qilayotibdi, deb oʻyladi shekilli, unga [Sidshjonga] tik qarab: — Nima qilishdi? Hech kimning haqi kuymaydi! — dedi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Bechora xotinlar boʻlsa, erlaridan bekitib yurgan pullarini daʼvo qilolmay, damlari ichlariga tushib, kuyib qola beradilar. — P. Tursun, Oʻqituvchi

8. koʻchma Biron kimsa yoki narsadan zarar-ziyon koʻrmoq, yolchimay aziyat chekmoq.

Bu odamga qanday vazifa berishni oʻzlaringga havola qilamiz, lekin hosilot kengashiga rais qilsalaring, kuymaysizlar. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Toʻlagan ham koʻp ogʻaynilaridan kuygan, koʻplaridan alamzada ekan. — A. Qahhor, Ogʻaynilar

Koʻngli ochiq, sodda yigit ekansiz, men ham erdan kuyganman. — M. Ibrohimov, Yoʻlakdagi muhabbat

9. s. t. Xarj boʻlmoq, puli ketmoq.

Bunga sizning pulingiz kuyibdimi? Puli kuygan qalampir chaynabdi. — Maqol

10. koʻchma Alam qilmoq, alam qilib boʻgʻilmoq; qattiq xafa boʻlmoq, gʻam-alam chekmoq.

Uzi bilmaydi-yu, menga oʻrgatganiga kuyaman! — A. Qahhor, Sanʼatkor

Qoʻyinglar, chiroqlarim, soʻramanglar. Bizning koʻrganlarimiz qursin — eshitmanglar ham, kuymanglar ham. — P. Tursun, Oʻqituvchi

— Yoʻlchi oʻgʻlimning qoni qutlugʻ, uni yuzga, koʻzga surtish kerak, — chuqur xoʻrsinib davom etdi chol, — kuyma, qizim [dedi Unsinga]. — Oybek, Tanlangan asarlar.

11. koʻchma Qaygʻurmoq; achinmoq.

Men ketdim, endi senga kim kuyadi Ona shundoq boʻlar ekan! — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Eshon tuni bilan uxlamay, qurʼon oʻqiydi. Oʻz taqdiri uchun kuyadi, xudoga nola qiladi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

12. Alam-iztirob chekmoq.

Yor ishqida kuymoq.

Qoshing asli qoradir — oʻsma qoʻyganing yolgʻon, Sening uchun men kuygan — sening kuyganing yolgʻon. — Qoʻshiqlar

Lutfiniso kabi qadrdon bekasining oʻlimiga kuygan Yormat toʻyni tezroq oʻtkazish xususida ogʻiz ochmay qoʻydi. — Oybek, Tanlangan asarlar.