КРОКОДИЛОВСКИЙ СОФИЗМ

қуйидаги мазмунга эга бўлган мантиқий софизмлардан бири. Тимсоҳ бир аёлнинг ёш боласини ўғирлаб кетади. Аёл унинг олдига боради ва ундан ёлвориб болани қайтариб беришни илтимос қилади. Тимсоҳ эса, аёл ҳақиқатни айцагина унинг боласини қайтариб беришини ваъда қилади, тимсоҳнинг шартига кўра аёл: «Бари бир сен менга боламни қайтариб бермайсан-да», дейди. «Сен ҳақиқатни айтдингми-ёʻқми, бундан қатъи назар, — деб жавоб қайтаради тимсоҳ, — мен болангни қайтариб бермаслигим керак. Сенинг гапинг рост бўлса, сенингча, мен болангни қайтариб бермаслигим керак, бундай ҳолда, аксинча, сен ёлғон гапирган бўлардинг. Агар, борди-ю, сен ёлғон гапирганингда ҳам мен болангни сенга қайтариб бермаслигим керак, чунки у ҳолда сен ёлғон гапириб, шартни бузган бўласан». Бу софизмнинг хатолиги шундан иборатки, ҳукм юритиш процессида мантиқнинг айният қонуни бузилади: «ҳақиқат» сўзи бир мулоҳазанинг ўзида турли маъноларда ишлатилади; биринчи ҳолда она гапларига нисбатан, иккинчи ҳолда эса, келишилган шартга нисбатан ишлатиляпти. Бунда атайлаб чиқарилган нотўғри хулосага кўра, агар она рост гапирса ҳам, ёлғон гапирса ҳам тимсоҳ унга боласини қайтариб бермаслиги керак., «Тимсоҳ софизми»