КОНТИНЕНТАЛЬНАЯ КОРА

КОНТИНЕНТАЛЬНАЯ КОРА

1. Kontinental poʻst — qitʼalarni hosil qiluvchi yer poʻsti turi. K.p. jinslari okean poʻstlariga nisbatan kremnezem va ishqorlarga boyligi bilan ajralib turadi, shu sababli ular «sial» qobigʻi (alyumosilikatlarga boyligi boʻyicha) deb ataladi. K.p. jinslarining zichligi okean poʻsti jinslarinikiga nisbatan kam, harakatchanligi yuqori. Shu sababli K.p. Yerning mantiya qismigacha choʻkishi mumkin (A.Mishero va b., 1985). Chuqur seysmozondlash va oʻta chuqur burgʻu quduqlaridan olingan maʼlumotlar (mas., Kola yarim oroli va Voronej kristall massivlari) asosida tuzilgan K.p. kesimi quyidagichadir: 1) moʻrt deformatsiyalanish zonasi (0—3 km chuqurlikda); 2) listrik yoriqlarning rivojlanish va tekislanish darajasi (3—12 km oraliqdagi 2a qati) va ularning shoxlanishi hamda soʻnishi (12—17 km oraliqdagi 2b qati); 3) uzilish va hajmiy darzlanish zonasi (17—23 km)— Za qati va moddalarning plastik oqish sathi (23—35 km oraliqdagi 3b qati); 4) Moxo yuzasi. 1 va 2 qatlar sathi yuqori poʻst (sobiq granit qati)ga, 3 qat sathi pastki poʻst (sobiq bazalt qati)ga mos keladi. Ular orasidagi chegara (15—17 km) Konrad yuzasiga toʻgʻri keladi. Yuqori va pastki poʻstlardagi jinslar tarkibi (asosan granitogneyslar) oʻxshash boʻlib, mineral fatsiyalarning qayta shakllanishi muhitning fizik-kimyoviy sharoitlarining oʻzgarishi bilan bogʻliq. Yuqori va pastki K.p.larning oʻzaro farqi qaytgan toʻlqinlar metodi bilan yaqqol ifodalanadi (K.12-rasm). Yuqori poʻst (1 va 2 qatlar) seysmik jihatdan pastdagiga nisbatan bir jinsli va «ravshan» hisoblanadi. Pastdagi poʻstda seysmik qatlanish kuzatiladi. Yuqori K.p.dagi «ravshan» qatning qalinligi 20—25 km, uning ostidagi pastki poʻstning qalinligi 10—20 km boʻlib, 20 km dan 35—40 km gacha boʻlgan oraliqda uchraydi. K.p. ning pastki (Moxo) yuzasi va yuqori (Konrad yuzasi) chegaralari, ayniqsa Moxo yuzasi aniq va tekisdir. Yuqori poʻst tuzilishining oʻziga xos xususiyatlaridan biri toʻlqin qaytadigan gorizontlarning qiya holatda yotishidir, ayrim hollarda u poʻstni toʻlaligicha kesib oʻtadi. Bu gorizontlar yirik chok zonalari bilan bogʻliq boʻlib, u boʻylab kontinental bloklarning toʻqnashuvi sodir boʻladi. Natijada, qadimiy burmalanish mintaqalari hosil boʻladi. Shunday choklar-