КОНТИНЕНТАЛЬНАЯ КОРА

КОНТИНЕНТАЛЬНАЯ КОРА

1. Континентал пўст — қитъаларни ҳосил қилувчи ер пўсти тури. К.п. жинслари океан пўстларига нисбатан кремнезем ва ишқорларга бойлиги билан ажралиб туради, шу сабабли улар «сиал» қобиғи (алюмосиликатларга бойлиги бўйича) деб аталади. К.п. жинсларининг зичлиги океан пўсти жинслариникига нисбатан кам, ҳаракатчанлиги юқори. Шу сабабли К.п. Ернинг мантия қисмигача чўкиши мумкин (А.Мишеро ва б., 1985). Чуқур сейсмозондлаш ва ўта чуқур бурғу қудуқларидан олинган маълумотлар (мас., Кола ярим ороли ва Воронеж кристалл массивлари) асосида тузилган К.п. кесими қуйидагичадир: 1) мўрт деформацияланиш зонаси (0—3 км чуқурликда); 2) листрик ёриқларнинг ривожланиш ва текисланиш даражаси (3—12 км оралиқдаги 2а қати) ва уларнинг шохланиши ҳамда сўниши (12—17 км оралиқдаги 2б қати); 3) узилиш ва ҳажмий дарзланиш зонаси (17—23 км)— За қати ва моддаларнинг пластик оқиш сатҳи (23—35 км оралиқдаги 3б қати); 4) Мохо юзаси. 1 ва 2 қатлар сатҳи юқори пўст (собиқ гранит қати)га, 3 қат сатҳи пастки пўст (собиқ базалт қати)га мос келади. Улар орасидаги чегара (15—17 км) Конрад юзасига тўғри келади. Юқори ва пастки пўстлардаги жинслар таркиби (асосан гранитогнейслар) ўхшаш бўлиб, минерал фацияларнинг қайта шаклланиши муҳитнинг физик-кимёвий шароитларининг ўзгариши билан боғлиқ. Юқори ва пастки K.p.larning ўзаро фарқи қайтган тўлқинлар методи билан яққол ифодаланади (К.12-расм). Юқори пўст (1 ва 2 қатлар) сейсмик жиҳатдан пастдагига нисбатан бир жинсли ва «равшан» ҳисобланади. Пастдаги пўстда сейсмик қатланиш кузатилади. Юқори K.p.dagi «равшан» қатнинг қалинлиги 20—25 км, унинг остидаги пастки пўстнинг қалинлиги 10—20 км бўлиб, 20 км дан 35—40 км гача бўлган оралиқда учрайди. К.п. нинг пастки (Мохо) юзаси ва юқори (Конрад юзаси) чегаралари, айниқса Мохо юзаси аниқ ва текисдир. Юқори пўст тузилишининг ўзига хос хусусиятларидан бири тўлқин қайтадиган горизонтларнинг қия ҳолатда ётишидир, айрим ҳолларда у пўстни тўлалигича кесиб ўтади. Бу горизонтлар йирик чок зоналари билан боғлиқ бўлиб, у бўйлаб континентал блокларнинг тўқнашуви содир бўлади. Натижада, қадимий бурмаланиш минтақалари ҳосил бўлади. Шундай чоклар-