Kitʼa

qitʼa. Sharq xalqlari klassik poeziyasida keng tarqalgan, ikki yoki undan ortiq juft misralari oʻzaro qofiyalangan baytlardan iborat, mavzu doirasi keng, vazn imkoniyatlari chegaralanmagan janr. Qitʼa ikki xil yoʻl bilan yaratiladi: 1) mustaqil asar sifatida; 2) qasida, gʻazal janrining tarkibidan biror parchani ajratib olish orqali. Birinchisida qitʼa shoirda toʻsatdan paydo boʻlgan his-hayajon va poetik fikrning badiha shakli sifatida yaratilib, keyinchalik bu fikr rivojlantirilib, tugal poetik xulosalanib, qasida yoki gʻazal holiga keltiriladi. Baʼzan shu holicha ham qolishi mumkin. Ikkinchisida qitʼa qasida yoki gʻazalning tarkibidagi ijtimoiy-falsafiy jihatdan teran, didaktik jihatdan baquvvat, ibratomuz baytlarning ajratib olinishi natijasida yuzaga keladi. Qitʼa lirik turga mansub janrlar ichida nisbatan hayotiy, realistik va hozirjavob janrdir. Chunki u shoirning hayot, inson haqidagi taassurotlari kundaligi, ixcham badihalaridir. Undagi hikmatomuzlik ham katta hayotiy mazmunni ixcham shaklda loʻnda ifodalash natijasida yuzaga keladi. Shuning uchun qitʼa boshqa lirik janrlarga nisbatan ancha erkin va keng imkoniyatlarga ega boʻlib, uning hajmi, vazni, mavzui, gʻoyaviy mundarijasi qatʼiy chegaralanmagan. Xullas, qitʼa quyidagi xususiyatlarga ega: a) qasida, gʻazal kabi janrlardan parcha olinishi yoki mustaqil yaratilishidan qatʼi nazar, chuqur falsafiy mazmun, ravshan didaktik xarakter, oʻta hayotiylik va loʻnda ifodalilik; b) matlasiz gʻazalga oʻxshash qofiyalanish, vazn, mavzu jihatidan erkin boʻlish va hajman ikki va undan ortiq baytlardan tarkib topish.

Kamol et kasbim, olam uyidin Senga farz oʻlmagay gʻamnok chiqmoq.