{"headword": "KITA", "key": "kita", "entries": [{"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "437"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Yer yüzündeki beş büyük kara", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "KITA", "raw_meaning": "1.ҚИТЪА. 2.ҲАРБИЙ 1.Yer yüzündeki beş büyük kara"}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "133"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "ар. قطعه — қисм, парча, бўлак сўзидан", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "qitʼa. Sharq xalqlari klassik poeziyasida keng tarqalgan, ikki yoki undan ortiq juft misralari oʻzaro qofiyalangan baytlardan iborat, mavzu doirasi keng, vazn imkoniyatlari chegaralanmagan janr. Qitʼa ikki xil yoʻl bilan yaratiladi: 1) mustaqil asar sifatida; 2) qasida, gʻazal janrining tarkibidan biror parchani ajratib olish orqali. Birinchisida qitʼa shoirda toʻsatdan paydo boʻlgan his-hayajon va poetik fikrning badiha shakli sifatida yaratilib, keyinchalik bu fikr rivojlantirilib, tugal poetik xulosalanib, qasida yoki gʻazal holiga keltiriladi. Baʼzan shu holicha ham qolishi mumkin. Ikkinchisida qitʼa qasida yoki gʻazalning tarkibidagi ijtimoiy-falsafiy jihatdan teran, didaktik jihatdan baquvvat, ibratomuz baytlarning ajratib olinishi natijasida yuzaga keladi. Qitʼa lirik turga mansub janrlar ichida nisbatan hayotiy, realistik va hozirjavob janrdir. Chunki u shoirning hayot, inson haqidagi taassurotlari kundaligi, ixcham badihalaridir. Undagi hikmatomuzlik ham katta hayotiy mazmunni ixcham shaklda loʻnda ifodalash natijasida yuzaga keladi. Shuning uchun qitʼa boshqa lirik janrlarga nisbatan ancha erkin va keng imkoniyatlarga ega boʻlib, uning hajmi, vazni, mavzui, gʻoyaviy mundarijasi qatʼiy chegaralanmagan. Xullas, qitʼa quyidagi xususiyatlarga ega: a) qasida, gʻazal kabi janrlardan parcha olinishi yoki mustaqil yaratilishidan qatʼi nazar, chuqur falsafiy mazmun, ravshan didaktik xarakter, oʻta hayotiylik va loʻnda ifodalilik; b) matlasiz gʻazalga oʻxshash qofiyalanish, vazn, mavzu jihatidan erkin boʻlish va hajman ikki va undan ortiq baytlardan tarkib topish.", "examples": [{"text": "Kamol et kasbim, olam uyidin Senga farz oʻlmagay gʻamnok chiqmoq.", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Китъа", "raw_meaning": "(ар. قطعه — қисм, парча, бўлак сўзидан) — қитъа. Шарқ халқлари классик поэзиясида кенг тарқалган, икки ёки ундан ортиқ жуфт мисралари ўзаро қофияланган байтлардан иборат, мавзу доираси кенг, вазн имкониятлари чегараланмаган жанр. Қитъа икки хил йўл билан яратилади: 1) мустақил асар сифатида; 2) қасида, ғазал жанрининг таркибидан бирор парчани ажратиб олиш орқали. Биринчисида қитъа шоирда тўсатдан пайдо бўлган ҳис-ҳаяжон ва поэтик фикрнинг бадиҳа шакли сифатида яратилиб, кейинчалик бу фикр ривожлантирилиб, тугал поэтик хулосаланиб, қасида ёки ғазал ҳолига келтирилади. Баъзан шу ҳолича ҳам қолиши мумкин. Иккинчисида қитъа қасида ёки ғазалнинг таркибидаги ижтимоий-фалсафий жиҳатдан теран, дидактик жиҳатдан бақувват, ибратомуз байтларнинг ажратиб олиниши натижасида юзага келади. Қитъа лирик турга мансуб жанрлар ичида нисбатан ҳаётий, реалистик ва ҳозиржавоб жанрдир. Чунки у шоирнинг ҳаёт, инсон ҳақидаги таассуротлари кундалиги, ихчам бадиҳаларидир. Ундаги ҳикматомузлик ҳам катта ҳаётий мазмунни ихчам шаклда лўнда ифодалаш натижасида юзага келади. Шунинг учун қитъа бошқа лирик жанрларга нисбатан анча эркин ва кенг имкониятларга эга бўлиб, унинг ҳажми, вазни, мавзуи, ғоявий мундарижаси қатъий чегараланмаган. Хуллас, қитъа қуйидаги хусусиятларга эга: а) қасида, ғазал каби жанрлардан парча олиниши ёки мустақил яратилишидан қатъи назар, чуқур фалсафий мазмун, равшан дидактик характер, ўта ҳаётийлик ва лўнда ифодалилик; б) матласиз ғазалга ўхшаш қофияланиш, вазн, мавзу жиҳатидан эркин бўлиш ва ҳажман икки ва ундан ортиқ байтлардан таркиб топиш. Масалан: Камол эт касбим, олам уйидин Сенга фарз ўлмагай ғамнок чиқмоқ."}}]}