Китъа

қитъа. Шарқ халқлари классик поезиясида кенг тарқалган, икки ёки ундан ортиқ жуфт мисралари ўзаро қофияланган байтлардан иборат, мавзу доираси кенг, вазн имкониятлари чегараланмаган жанр. Қитъа икки хил ёʻл билан яратилади: 1) мустақил асар сифатида; 2) қасида, ғазал жанрининг таркибидан бирор парчани ажратиб олиш орқали. Биринчисида қитъа шоирда тўсатдан пайдо бўлган ҳис-ҳаяжон ва поетик фикрнинг бадиҳа шакли сифатида яратилиб, кейинчалик бу фикр ривожлантирилиб, тугал поетик хулосаланиб, қасида ёки ғазал ҳолига келтирилади. Баъзан шу ҳолича ҳам қолиши мумкин. Иккинчисида қитъа қасида ёки ғазалнинг таркибидаги ижтимоий-фалсафий жиҳатдан теран, дидактик жиҳатдан бақувват, ибратомуз байтларнинг ажратиб олиниши натижасида юзага келади. Қитъа лирик турга мансуб жанрлар ичида нисбатан ҳаётий, реалистик ва ҳозиржавоб жанрдир. Чунки у шоирнинг ҳаёт, инсон ҳақидаги таассуротлари кундалиги, ихчам бадиҳаларидир. Ундаги ҳикматомузлик ҳам катта ҳаётий мазмунни ихчам шаклда лўнда ифодалаш натижасида юзага келади. Шунинг учун қитъа бошқа лирик жанрларга нисбатан анча эркин ва кенг имкониятларга эга бўлиб, унинг ҳажми, вазни, мавзуи, ғоявий мундарижаси қатъий чегараланмаган. Хуллас, қитъа қуйидаги хусусиятларга эга: а) қасида, ғазал каби жанрлардан парча олиниши ёки мустақил яратилишидан қатъи назар, чуқур фалсафий мазмун, равшан дидактик характер, ўта ҳаётийлик ва лўнда ифодалилик; б) матласиз ғазалга ўхшаш қофияланиш, вазн, мавзу жиҳатидан эркин бўлиш ва ҳажман икки ва ундан ортиқ байтлардан таркиб топиш.

Камол эт касбим, олам уйидин Сенга фарз ўлмагай ғамнок чиқмоқ.