ИНСТРУМЕНТ КОЛИБРУЮЩЕ-ЦЕНТРИРУЮЩИЙ

нефт ва газ қудуқларини ковлайдиган асбоблар мажмуасининг ажралмас қисми бўлиб, уларнинг оғишини тўғрилайдиган мослама. К.-м.а. дан қудуқ деворини текислашда, жинсларнинг қулашидан қудуқ танасининг торайиб қолган жойларини кенгайтиришда, гилли пўстнинг ҳосил бўлишидан ёки долотанинг диаметрини ейилишидан қудуқ танасининг торайган жойларини кенгайтиришда фойдаланилади. K.-m.a.lar уч гуруҳга (А.Г.Калинин, 1974): калибратор, марказлаштирувчи ва стабилизаторларга бўлинади. Колибратор — марказлаштириш ва калибрлаш функсиясини бажаради, яъни қудуқ танасини долото диаметри бўйича кенгайтиради ва колибрлайди. Шунингдек, долотанинг ишлашини яхшилайди ва қудуқ ўқининг ёʻналишини барқарорлаштиради. Марказлаштирувчи — Бқбнинг тубини марказлаштиришга мўлжалланган. Қудуқ туби двигатели қобиғига ёки Бқбга ўрнатилади. Узунлиги долотанинг 1—2 диаметрига тенг. Стабилизатор — қудуқ танасини ёʻналтириш ва Бқбни марказлаштиришда ишлатилади. Долотанинг 50—80 диаметрига тенг қилиб тайёрланади ва калибратор ёки БҚБ орасига ўрнатилади. Ҳамма асбоблар (калибратор, марказлаштирувчи, стабилизатор)нинг диаметри долото диаметрига тенг. Конструксияси бўйича учала асбоб ҳам бир-биридан фарқ қилмайди, аммо тури, хили ва модификациясига қараб сезиларли фарқланади. АҚШ, Канада ва бошқа мамлакатларда буларнинг ҳаммаси бир ном билан стабилизатор деб юритилади. Калибровчи асбоблар қувурли, планкали ёки қиррали, плашкали-спиралли, парракли ва роликли турларга бўлинади. Энг оддийси қувурли ҳисобланади. Кейинчалик бунга стабилизаторга ўхшаб ишлайдиган ОБҚ ҳам киритилган. Ювувчи эритманинг ОБҚ — стабилизаторнинг ташқи юзаси бўйлаб нормал ҳаракатланиши учун турли чуқурликда ариқчалар кесилади. Шунда стабилизаторнинг юзаси аста-секин кўп қиррали, спиралли ёки бошқа стабилизаторлар шаклига яқинлашади. Хорижда қиррали K.-m.a.lar кўп ишлатилади. Ишлайдиган қисмлари қобиқ билан бир бутун қилиб ёки унга пайвандланиб тайёрланади. Плашкали К.-м.а. — нисбатан кам тайёрланади. Ишчи қисмлари — плашкалар, болт ёки винт ёрдамида қувурсимон қобиққа уланган. Плашкаларнинг алмаштириладиган, ўзаро икки мартаба алмашинувчи, ишчи юзалари қаттиқ қотишма билан мустаҳкамланган хиллари мавжуд. Спирали (бурамали) К.-м.а. қувур қобиқли ёки ечиладиган муфтали қилиб тайёрланади. Ишчи юзалари заррасимон қаттиқ қотишма ёки қаттиқ қотишмали штир билан мустаҳкамланади., Калибровчи-марказлаштирувчи асбоб