{"headword": "ИНСТРУМЕНТ КОЛИБРУЮЩЕ-ЦЕНТРИРУЮЩИЙ", "key": "instrument kolibruyushche tsentriruyushchiy", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "180"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "neft va gaz quduqlarini kovlaydigan asboblar majmuasining ajralmas qismi boʻlib, ularning ogʻishini toʻgʻrilaydigan moslama. K.-m.a. dan quduq devorini tekislashda, jinslarning qulashidan quduq tanasining torayib qolgan joylarini kengaytirishda, gilli poʻstning hosil boʻlishidan yoki dolotaning diametrini yeyilishidan quduq tanasining toraygan joylarini kengaytirishda foydalaniladi. K.-m.a.lar uch guruhga (A.G.Kalinin, 1974): kalibrator, markazlashtiruvchi va stabilizatorlarga boʻlinadi. Kolibrator — markazlashtirish va kalibrlash funksiyasini bajaradi, yaʼni quduq tanasini doloto diametri boʻyicha kengaytiradi va kolibrlaydi. Shuningdek, dolotaning ishlashini yaxshilaydi va quduq oʻqining yoʻnalishini barqarorlashtiradi. Markazlashtiruvchi — BQBning tubini markazlashtirishga moʻljallangan. Quduq tubi dvigateli qobigʻiga yoki BQBga oʻrnatiladi. Uzunligi dolotaning 1—2 diametriga teng. Stabilizator — quduq tanasini yoʻnaltirish va BQBni markazlashtirishda ishlatiladi. Dolotaning 50—80 diametriga teng qilib tayyorlanadi va kalibrator yoki BQB orasiga oʻrnatiladi. Hamma asboblar (kalibrator, markazlashtiruvchi, stabilizator)ning diametri doloto diametriga teng. Konstruksiyasi boʻyicha uchala asbob ham bir-biridan farq qilmaydi, ammo turi, xili va modifikatsiyasiga qarab sezilarli farqlanadi. AQSH, Kanada va boshqa mamlakatlarda bularning hammasi bir nom bilan stabilizator deb yuritiladi. Kalibrovchi asboblar quvurli, plankali yoki qirrali, plashkali-spiralli, parrakli va rolikli turlarga boʻlinadi. Eng oddiysi quvurli hisoblanadi. Keyinchalik bunga stabilizatorga oʻxshab ishlaydigan OBQ ham kiritilgan. Yuvuvchi eritmaning OBQ — stabilizatorning tashqi yuzasi boʻylab normal harakatlanishi uchun turli chuqurlikda ariqchalar kesiladi. Shunda stabilizatorning yuzasi asta-sekin koʻp qirrali, spiralli yoki boshqa stabilizatorlar shakliga yaqinlashadi. Xorijda qirrali K.-m.a.lar koʻp ishlatiladi. Ishlaydigan qismlari qobiq bilan bir butun qilib yoki unga payvandlanib tayyorlanadi. Plashkali K.-m.a. — nisbatan kam tayyorlanadi. Ishchi qismlari — plashkalar, bolt yoki vint yordamida quvursimon qobiqqa ulangan. Plashkalarning almashtiriladigan, oʻzaro ikki martaba almashinuvchi, ishchi yuzalari qattiq qotishma bilan mustahkamlangan xillari mavjud. Spirali (buramali) K.-m.a. quvur qobiqli yoki yechiladigan muftali qilib tayyorlanadi. Ishchi yuzalari zarrasimon qattiq qotishma yoki qattiq qotishmali shtir bilan mustahkamlanadi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ИНСТРУМЕНТ КОЛИБРУЮЩЕ-ЦЕНТРИРУЮЩИЙ", "raw_meaning": "Калибровчи-марказлаштирувчи асбоб — нефть ва газ қудуқларини ковлайдиган асбоблар мажмуасининг ажралмас қисми бўлиб, уларнинг оғишини тўғрилайдиган мослама. К.-м.а. дан қудуқ деворини текислашда, жинсларнинг қулашидан қудуқ танасининг торайиб қолган жойларини кенгайтиришда, гилли пўстнинг ҳосил бўлишидан ёки долотанинг диаметрини ейилишидан қудуқ танасининг торайган жойларини кенгайтиришда фойдаланилади. К.-м.а.лар уч гуруҳга (А.Г.Калинин, 1974): калибратор, марказлаштирувчи ва стабилизаторларга бўлинади. Колибратор — марказлаштириш ва калибрлаш функциясини бажаради, яъни қудуқ танасини долото диаметри бўйича кенгайтиради ва колибрлайди. Шунингдек, долотанинг ишлашини яхшилайди ва қудуқ ўқининг йўналишини барқарорлаштиради. Марказлаштирувчи — БҚБнинг тубини марказлаштиришга мўлжалланган. Қудуқ туби двигатели қобиғига ёки БҚБга ўрнатилади. Узунлиги долотанинг 1—2 диаметрига тенг. Стабилизатор — қудуқ танасини йўналтириш ва БҚБни марказлаштиришда ишлатилади. Долотанинг 50—80 диаметрига тенг қилиб тайёрланади ва калибратор ёки БҚБ орасига ўрнатилади. Ҳамма асбоблар (калибратор, марказлаштирувчи, стабилизатор)нинг диаметри долото диаметрига тенг. Конструкцияси бўйича учала асбоб ҳам бир-биридан фарқ қилмайди, аммо тури, хили ва модификациясига қараб сезиларли фарқланади. АҚШ, Канада ва бошқа мамлакатларда буларнинг ҳаммаси бир ном билан стабилизатор деб юритилади. Калибровчи асбоблар қувурли, планкали ёки қиррали, плашкали-спиралли, парракли ва роликли турларга бўлинади. Энг оддийси қувурли ҳисобланади. Кейинчалик бунга стабилизаторга ўхшаб ишлайдиган ОБҚ ҳам киритилган. Ювувчи эритманинг ОБҚ — стабилизаторнинг ташқи юзаси бўйлаб нормал ҳаракатланиши учун турли чуқурликда ариқчалар кесилади. Шунда стабилизаторнинг юзаси аста-секин кўп қиррали, спиралли ёки бошқа стабилизаторлар шаклига яқинлашади. Хорижда қиррали К.-м.а.лар кўп ишлатилади. Ишлайдиган қисмлари қобиқ билан бир бутун қилиб ёки унга пайвандланиб тайёрланади. Плашкали К.-м.а. — нисбатан кам тайёрланади. Ишчи қисмлари — плашкалар, болт ёки винт ёрдамида қувурсимон қобиққа уланган. Плашкаларнинг алмаштириладиган, ўзаро икки мартаба алмашинувчи, ишчи юзалари қаттиқ қотишма билан мустаҳкамланган хиллари мавжуд. Спирали (бурамали) К.-м.а. қувур қобиқли ёки ечиладиган муфтали қилиб тайёрланади. Ишчи юзалари заррасимон қаттиқ қотишма ёки қаттиқ қотишмали штир билан мустаҳкамланади."}}]}