ИНСТРУМЕНТ КОЛИБРУЮЩЕ-ЦЕНТРИРУЮЩИЙ

neft va gaz quduqlarini kovlaydigan asboblar majmuasining ajralmas qismi boʻlib, ularning ogʻishini toʻgʻrilaydigan moslama. K.-m.a. dan quduq devorini tekislashda, jinslarning qulashidan quduq tanasining torayib qolgan joylarini kengaytirishda, gilli poʻstning hosil boʻlishidan yoki dolotaning diametrini yeyilishidan quduq tanasining toraygan joylarini kengaytirishda foydalaniladi. K.-m.a.lar uch guruhga (A.G.Kalinin, 1974): kalibrator, markazlashtiruvchi va stabilizatorlarga boʻlinadi. Kolibrator — markazlashtirish va kalibrlash funksiyasini bajaradi, yaʼni quduq tanasini doloto diametri boʻyicha kengaytiradi va kolibrlaydi. Shuningdek, dolotaning ishlashini yaxshilaydi va quduq oʻqining yoʻnalishini barqarorlashtiradi. Markazlashtiruvchi — BQBning tubini markazlashtirishga moʻljallangan. Quduq tubi dvigateli qobigʻiga yoki BQBga oʻrnatiladi. Uzunligi dolotaning 1—2 diametriga teng. Stabilizator — quduq tanasini yoʻnaltirish va BQBni markazlashtirishda ishlatiladi. Dolotaning 50—80 diametriga teng qilib tayyorlanadi va kalibrator yoki BQB orasiga oʻrnatiladi. Hamma asboblar (kalibrator, markazlashtiruvchi, stabilizator)ning diametri doloto diametriga teng. Konstruksiyasi boʻyicha uchala asbob ham bir-biridan farq qilmaydi, ammo turi, xili va modifikatsiyasiga qarab sezilarli farqlanadi. AQSH, Kanada va boshqa mamlakatlarda bularning hammasi bir nom bilan stabilizator deb yuritiladi. Kalibrovchi asboblar quvurli, plankali yoki qirrali, plashkali-spiralli, parrakli va rolikli turlarga boʻlinadi. Eng oddiysi quvurli hisoblanadi. Keyinchalik bunga stabilizatorga oʻxshab ishlaydigan OBQ ham kiritilgan. Yuvuvchi eritmaning OBQ — stabilizatorning tashqi yuzasi boʻylab normal harakatlanishi uchun turli chuqurlikda ariqchalar kesiladi. Shunda stabilizatorning yuzasi asta-sekin koʻp qirrali, spiralli yoki boshqa stabilizatorlar shakliga yaqinlashadi. Xorijda qirrali K.-m.a.lar koʻp ishlatiladi. Ishlaydigan qismlari qobiq bilan bir butun qilib yoki unga payvandlanib tayyorlanadi. Plashkali K.-m.a. — nisbatan kam tayyorlanadi. Ishchi qismlari — plashkalar, bolt yoki vint yordamida quvursimon qobiqqa ulangan. Plashkalarning almashtiriladigan, oʻzaro ikki martaba almashinuvchi, ishchi yuzalari qattiq qotishma bilan mustahkamlangan xillari mavjud. Spirali (buramali) K.-m.a. quvur qobiqli yoki yechiladigan muftali qilib tayyorlanadi. Ishchi yuzalari zarrasimon qattiq qotishma yoki qattiq qotishmali shtir bilan mustahkamlanadi., Kalibrovchi-markazlashtiruvchi asbob