фикр
fikrфикр
от 1. Бирор нарса, ҳодиса ёки кимса ҳақида ўй, хаёл.
Фикри равшаннинг сўзи равшан. — Мақол
Ҳанифанинг фикри бир зумда айқаш-уйқаш бўлиб қолди. — Саодат
[Пури] Тили билан Фазлиддинга ҳар хил ёқимли сўзлар сўзласа ҳам, фикри бошқа ёқларда кезди. — Ойбек, Танланган асарлар
2. Бирор нарсага нисбатан муносабатни, уни баҳолашни ифодалайдиган ҳукм, хулоса.
Яхшини кўриб, фикр қил, ёмонни кўриб, шукур қил! — Мақол
Боринг, қозингизни топиб, ўз фикрингизни айтинг. — У. Исмоилов, Сайланма
У Бўтаевнинг фикрига қўшила олмади. — Ёшлик
3. Бирор масала, иш юзасидан бериладиган таклиф; маслаҳат.
Бу иш юзасидан қандай фикр берасиз?
Моҳира ойим эридан фикр сўраш ўрнига қизига арз қиладир. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Аламазон газетадан Акбарнинг туркум шеърларини ўқиб, фикр билдиргиси келиб қолди. — А. Обиджон, Аканг қарағай Гулмат
4. Бирор нарсага эришиш, бирор ишни амалга ошириш ҳақидаги ният, мақсад.
[Салимбойвачча] Гулнорнинг ахлоқсиз қиз эканини ўша вақтда фош этишга жазм қилган бўлса-да, бу фикридан дарров воз кечишга мажбур бўлган эди. — Ойбек, Танланган асарлар
Қўрчибоши уч томони девордай тик қоятош бўлган тоққа тахтиравон ишлатиш фикридан қайтди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар
5. Нарса ва ҳодисаларни таққослаб ўрганиш, мулоҳаза юритиш натижаси; тўхтам, қарор.
Демак, эркаклар ҳамма нарса тўғрисида ўйлаб, бир фикрга келишган. — Ойбек, Танланган асарлар
— Мен ўзим ҳам шу фикрга келган эдим, — деди Меъмор. — Мирмуҳсин, Меъмор
Ҳар қандай инсон ўз фикрини билдириб, қалбини ёзишга ҳақли. — О. Мўминов, Хиёбондаги уч учрашув
Бошлиқ ўз фикрига эга бўлмаса, қўғирчоққа айланади. — Шарқ юлдузи
6. Тушунча, билим; онг, ақл.
Оламнинг тузилиши ҳақидаги фикримиз такомиллашмоқда.
— Агар киши ақлни, фикрни китобдан олмаса, қаёқдан олади? — деди Элмурод. — П. Турсун, Ўқитувчи
Ақли, фикрининг теранлигини кўзлари айтиб турарди. — С. Зуннунова, Олов
7. Жамият ҳаёти ва табиатни тушуниш ёʻсини; дунёқараш, маслак.
Отамнинг, ҳам ўзимнинг қандай фикр ва маслак кишиси эканлигимизни айтиб ўтмоқчи бўламан. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Уни ўқидингизми, инсоф билан айтинг, асарда қандай зарарли фикр бор. — Ойбек, Нур қидириб
8. -ча (эгалик қўшимчаси ва аффикси билан) крш. с. взф.
Айтилаётган фикрнинг сайси шахсга тегишли эканлигини билдиради. Менинг фикримча, ватанпарварлик тарихни ўрганишдан бошланади. — Фан ва турмуш
- Фикрга толмоқ (ёки кетмоқ, чўммоқ, шўнғимоқ) Қаттиқ ўйланиб, хаёл суриб қолмоқ. Ташқарига чиққандан кейин, [Кумуш] айвоннинг тумшуғига ўтирди ва ўнг қўлининг кафтига юзини олиб, фикрга толди. — А. Қодирий, Ўтган кунларАфлотун танбурни чалиб, фикрга шўнғибди. — Ойбек, Танланган асарлар[Отабек] Бирмунча вақт фикрга кетиб ўтиргандан сўнг сўради — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Фикр юргизмоқ (ёки юритмоқ) Бирор хулосага келиш мақсадида нарса ёки ҳодисаларни таққосламоқ; улар ҳақида ўйламоқ, мулоҳаза қилмоқ. [Шоқосим:]Хотинимни ҳам камбағаллик йиқитди, бу ердаги оғир иш нобуд қилди. Бу томонларга андак фикр юргизиб, кейин гапиринг, Ёрмат ака. — Ойбек, Танланган асарлар
- Фикр олишмоқ Бирор масала юзасидан бир-бири билан маслаҳатлашмоқ, фикрлашмоқ. Фикр олишув натижасида улар шундай қарорга келишди: Ҳакимбойвачча онасининг арвоҳига хатми қуръон қилади. — Ойбек, Танланган асарлар
- Фикрига тушмоқ Бирор нарсага эришишга, бирор ишни амалга оширишга бел боғламоқ, жазм қилмоқ, шу ишнинг пайига тушмоқ. Шундан кейин бир неча ёр-дўстлари, тўй чиқимини ўзаро устларига олишиб, уни уйлантириш фикрига тушдилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар