Эстетика

Jamiyat va tabiatdagi goʻzallik va uning inson hayotidagi roli haqidagi fan. Estetika borliqdagi goʻzallikning qonuniyatlarini oʻrganadi. Estetika haqidagi qarashlar qariyb ikki ming yil ilgari yuzaga kelgan boʻlib, bu haqdagi dastlabki ilmiy fikrlar Sokrat (eramizdan avvalgi V asr) va Platon (eramizdan oldingi V—IV asrlar) lar tomonidan bayon qilingan edi. Estetikaning nazariy jihatdan mustaqil fan ekanligini isbotlashga urinish Aristotel (eramizdan oldingi IV asr) tomonidan boshlangan boʻlsa-da, biroq XVIII asrga qadar bu fan maxsus atama bilan yuritilmay keldi. Uni goh did haqidagi, goh poetika, goh goʻzallik haqidagi fan kabi atamalar bilan yuritib keldilar. Nihoyat, 1735 yilda nemis olimi Baumgarten goʻzallikni bilish hissiy bilishdan iborat ekanligini aniqlab, estetika terminini birinchi marta qoʻlladi. XVIII asr oxiridagi nemis klassik estetikasi (I. Kant, Gerder, Lessing) estetikani falsafa tarkibidagi mustaqil fan ekanligini toʻla asoslab berdi. XIX asrda Gegel va Chernishevskiylar estetika boʻyicha qimmatli tadqiqotlar qildilar. Ular estetikaning ham boshqa fanlar singari, oʻziga xos qonuniyatlari mavjudligini asoslab berdilar. Bu qarashlar esa marksizm-leninizm klassiklari tomonidan toʻldirildi. Hozir ham fanda estetika haqida turlicha qarashlar mavjud. «Voprosi filosofii» jurnalining 1956 yilda oʻtkazgan munozarasida estetika haqida ikki xil nuqtayi nazar mavjudligi aniqlandi. Birinchi qarash estetikani voqelikning qonuniyatlari va maʼlum sifatlarini oʻzida mujassamlashtiruvchi sanʼat haqidagi fan deb daʼvo qilsa, ikkinchisi estetika umuman sanʼat haqidagi emas, balki sanʼatdagi goʻzallikni inkor etmagan, estetika