{"headword": "estetika", "key": "estetika", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь узбекского языка", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Толковый", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Nafis sanʼat va badiiy ijodiyotni, tabiat va turmushdagi goʻzallikning mohiyati va shakllarini, inson va olam oʻrtasidagi qadriyatlar munosabatini oʻrganuvchi falsafiy fan.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Biror narsaning goʻzalligi, nafosati, latofati.", "examples": [{"text": "Texnika estetikasi.", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/estetika"}}, {"dictionary": {"name": "Узбекско-турецкий толковый словарь", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Переводной", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "215"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Goʻzallik, nafis sanʼat, badiiy ijodiyot va ularning shakllari haqidagi falsafiy taʼlimot.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Goʻzallik, nafosat, latofat.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ЭСТЕТИКА", "raw_meaning": "1.ESTETİK 2.GÜZELLİK қўлга узатиладиган нарса. 1.Гўзаллик, нафис санъат, бадиий ижодиёт ва уларнинг шакллари ҳақидаги фалсафий таълимот. 2.Гўзаллик, нафосат, латофат."}}, {"dictionary": {"name": "Англо-узбекский, узбекско-английский словарь", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Переводной", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "480"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "estetika", "raw_meaning": "n aesthetics; ishlab chiqarish ~si industrial design"}}, {"dictionary": {"name": "Узбекско-немецкий словарь", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Переводной", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "52"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Ästhetik f", "examples": [{"text": "estetika goʻzallik haqidagi fandir", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "estetika", "raw_meaning": "Ästhetik f; ~ go‘zallik haqidagi fandir die Ästhetik ist die Wissenschaft vom Schönen"}}, {"dictionary": {"name": "Толковый словарь литературоведческих терминов", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "353"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(гр. aistesis — ҳис, туйғу сўзидан)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Jamiyat va tabiatdagi goʻzallik va uning inson hayotidagi roli haqidagi fan. Estetika borliqdagi goʻzallikning qonuniyatlarini oʻrganadi. Estetika haqidagi qarashlar qariyb ikki ming yil ilgari yuzaga kelgan boʻlib, bu haqdagi dastlabki ilmiy fikrlar Sokrat (eramizdan avvalgi V asr) va Platon (eramizdan oldingi V—IV asrlar) lar tomonidan bayon qilingan edi. Estetikaning nazariy jihatdan mustaqil fan ekanligini isbotlashga urinish Aristotel (eramizdan oldingi IV asr) tomonidan boshlangan boʻlsa-da, biroq XVIII asrga qadar bu fan maxsus atama bilan yuritilmay keldi. Uni goh did haqidagi, goh poetika, goh goʻzallik haqidagi fan kabi atamalar bilan yuritib keldilar. Nihoyat, 1735 yilda nemis olimi Baumgarten goʻzallikni bilish hissiy bilishdan iborat ekanligini aniqlab, estetika terminini birinchi marta qoʻlladi. XVIII asr oxiridagi nemis klassik estetikasi (I. Kant, Gerder, Lessing) estetikani falsafa tarkibidagi mustaqil fan ekanligini toʻla asoslab berdi. XIX asrda Gegel va Chernishevskiylar estetika boʻyicha qimmatli tadqiqotlar qildilar. Ular estetikaning ham boshqa fanlar singari, oʻziga xos qonuniyatlari mavjudligini asoslab berdilar. Bu qarashlar esa marksizm-leninizm klassiklari tomonidan toʻldirildi. Hozir ham fanda estetika haqida turlicha qarashlar mavjud. «Voprosi filosofii» jurnalining 1956 yilda oʻtkazgan munozarasida estetika haqida ikki xil nuqtayi nazar mavjudligi aniqlandi. Birinchi qarash estetikani voqelikning qonuniyatlari va maʼlum sifatlarini oʻzida mujassamlashtiruvchi sanʼat haqidagi fan deb daʼvo qilsa, ikkinchisi estetika umuman sanʼat haqidagi emas, balki sanʼatdagi goʻzallikni inkor etmagan", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Эстетика", "raw_meaning": "(гр. aistesis — ҳис, туйғу сўзидан) — эстетика. Жамият ва табиатдаги гўзаллик ва унинг инсон ҳаётидаги роли ҳақидаги фан. Эстетика борлиқдаги гўзалликнинг қонуниятларини ўрганади. Эстетика ҳақидаги қарашлар қарийб икки минг йил илгари юзага келган бўлиб, бу ҳақдаги дастлабки илмий фикрлар Сократ (эрамиздан аввалги V аср) ва Платон (эрамиздан олдинги V—IV асрлар) лар томонидан баён қилинган эди. Эстетиканинг назарий жиҳатдан мустақил фан эканлигини исботлашга уриниш Аристотель (эрамиздан олдинги IV аср) томонидан бошланган бўлса-да, бироқ XVIII асрга қадар бу фан махсус атама билан юритилмай келди. Уни гоҳ дид ҳақидаги, гоҳ поэтика, гоҳ гўзаллик ҳақидаги фан каби атамалар билан юритиб келдилар. Ниҳоят, 1735 йилда немис олими Баумгартен гўзалликни билиш ҳиссий билишдан иборат эканлигини аниқлаб, эстетика терминини биринчи марта қўллади. XVIII аср охиридаги немис классик эстетикаси (И. Кант, Гердер, Лессинг) эстетикани фалсафа таркибидаги мустақил фан эканлигини тўла асослаб берди. XIX асрда Гегель ва Чернишевскийлар эстетика бўйича қимматли тадқиқотлар қилдилар. Улар эстетиканинг ҳам бошқа фанлар сингари, ўзига хос қонуниятлари мавжудлигини асослаб бердилар. Бу қарашлар эса марксизм-ленинизм классиклари томонидан тўлдирилди. Ҳозир ҳам фанда эстетика ҳақида турлича қарашлар мавжуд. «Вопросы философии» журналининг 1956 йилда ўтказган мунозарасида эстетика ҳақида икки хил нуқтаи назар мавжудлиги аниқланди. Биринчи қараш эстетикани воқеликнинг қонуниятлари ва маълум сифатларини ўзида мужассамлаштирувчи санъат ҳақидаги фан деб даъво қилса, иккинчиси эстетика умуман санъат ҳақидаги эмас, балки санъатдаги гўзалликни инкор этмаган"}}, {"dictionary": {"name": "Словарь лингвистических терминов", "title": "QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI", "kind": "Терминологический", "imprint": "Allambergenova, Nigora Gúlmurzaevna (2022). QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI. Nukus: NUR TURAN PRINT.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qaraqalpaqsha-zbekshe-qazaqsha-t-rkmenshe-russha-lingvistikal-q-terminler-s-zligi/", "page": "25"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Estetika", "raw_meaning": "Estetika\tЭстетика\tEstetika\tЭстетика"}}]}