Эстетика

Жамият ва табиатдаги гўзаллик ва унинг инсон ҳаётидаги роли ҳақидаги фан. Эстетика борлиқдаги гўзалликнинг қонуниятларини ўрганади. Эстетика ҳақидаги қарашлар қарийб икки минг йил илгари юзага келган бўлиб, бу ҳақдаги дастлабки илмий фикрлар Сократ (эрамиздан аввалги В аср) ва Платон (эрамиздан олдинги В—ИВ асрлар) лар томонидан баён қилинган эди. Эстетиканинг назарий жиҳатдан мустақил фан эканлигини исботлашга уриниш Аристотел (эрамиздан олдинги ИВ аср) томонидан бошланган бўлса-да, бироқ ХВИИИ асрга қадар бу фан махсус атама билан юритилмай келди. Уни гоҳ дид ҳақидаги, гоҳ поетика, гоҳ гўзаллик ҳақидаги фан каби атамалар билан юритиб келдилар. Ниҳоят, 1735 йилда немис олими Баумгартен гўзалликни билиш ҳиссий билишдан иборат эканлигини аниқлаб, эстетика терминини биринчи марта қўллади. ХВИИИ аср охиридаги немис классик эстетикаси (И. Кант, Гердер, Лессинг) эстетикани фалсафа таркибидаги мустақил фан эканлигини тўла асослаб берди. ХИХ асрда Гегел ва Чернишевскийлар эстетика бўйича қимматли тадқиқотлар қилдилар. Улар эстетиканинг ҳам бошқа фанлар сингари, ўзига хос қонуниятлари мавжудлигини асослаб бердилар. Бу қарашлар эса марксизм-ленинизм классиклари томонидан тўлдирилди. Ҳозир ҳам фанда эстетика ҳақида турлича қарашлар мавжуд. «Вопроси философии» журналининг 1956 йилда ўтказган мунозарасида эстетика ҳақида икки хил нуқтайи назар мавжудлиги аниқланди. Биринчи қараш эстетикани воқеликнинг қонуниятлари ва маълум сифатларини ўзида мужассамлаштирувчи санъат ҳақидаги фан деб даъво қилса, иккинчиси эстетика умуман санъат ҳақидаги эмас, балки санъатдаги гўзалликни инкор этмаган, эстетика