ДИНАМИКА ПЛИТ

литосфера плиталарига таъсир этувчи кучларни аниқлаш. А.Миясиро, К.Аки, А.Шенгер (1985) фикрича, плиталарни ҳаракатга келтирувчи ва ҳаракатдан тўхтатувчи кучлар мавжуд. Биринчисига: плиталар асосида юзага келиб, унинг ҳаракат ёʻналиши бўйича таъсир этувчи қовушқоқ боғланиш кучи, у, асосан мантиядаги конвектив оқимлар ҳисобига ҳосил бўлади ва юқоридаги плиталарга нисбатан катта тезликда ҳаракатланади (С.Ф.Давис, 1987); сурилиш (субдуксия) зонасида плитанинг бир қисмини ўзи билан тортиб кетувчи куч (Ф.М.Рихтер, 1979); плита чеккасида юзага келувчи ва уни чўкаётган литосфера блоки остига тортувчи суриш кучи (К.Г.Часе, 1979); океан ўрталиқ тоғ тизмалари ёнбағридан релефнинг тиклигига (тоғдан итарилиш кучи) ёки литосферанинг юпқаланишига боғлиқ ҳолда литосфера плиталарининг гравитацион сирганиш кучи (Н.В.Хагер, 1978); конвектив оқим таъсирида юзага келадиган ва плита заминида унга таъсир этувчи мантиянинг кенгайиш кучлари киради. Иккинчисига: плиталар ҳаракатига тўсқинлик қилувчи тескари ёʻналган кучларга — плиталар тубига ёʻналган қовушқоқлик қаршилик кучлари, плиталар сурилишида астеносферанинг қовушқоқлигидан юзага келадиган қаршилик кучлари, плиталарнинг бирини иккинчисига нисбатан сурилишида юзага келадиган ишқаланиш кучлари киради., Плиталар динамикаси