{"headword": "ДИНАМИКА ПЛИТ", "key": "dinamika plit", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "147"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "litosfera plitalariga taʼsir etuvchi kuchlarni aniqlash. A.Miyasiro, K.Aki, A.Shenger (1985) fikricha, plitalarni harakatga keltiruvchi va harakatdan toʻxtatuvchi kuchlar mavjud. Birinchisiga: plitalar asosida yuzaga kelib, uning harakat yoʻnalishi boʻyicha taʼsir etuvchi qovushqoq bogʻlanish kuchi, u, asosan mantiyadagi konvektiv oqimlar hisobiga hosil boʻladi va yuqoridagi plitalarga nisbatan katta tezlikda harakatlanadi (S.F.Davis, 1987); surilish (subduksiya) zonasida plitaning bir qismini oʻzi bilan tortib ketuvchi kuch (F.M.Rixter, 1979); plita chekkasida yuzaga keluvchi va uni choʻkayotgan litosfera bloki ostiga tortuvchi surish kuchi (K.G.Chase, 1979); okean oʻrtaliq togʻ tizmalari yonbagʻridan relefning tikligiga (togʻdan itarilish kuchi) yoki litosferaning yupqalanishiga bogʻliq holda litosfera plitalarining gravitatsion sirganish kuchi (N.V.Xager, 1978); konvektiv oqim taʼsirida yuzaga keladigan va plita zaminida unga taʼsir etuvchi mantiyaning kengayish kuchlari kiradi. Ikkinchisiga: plitalar harakatiga toʻsqinlik qiluvchi teskari yoʻnalgan kuchlarga — plitalar tubiga yoʻnalgan qovushqoqlik qarshilik kuchlari, plitalar surilishida astenosferaning qovushqoqligidan yuzaga keladigan qarshilik kuchlari, plitalarning birini ikkinchisiga nisbatan surilishida yuzaga keladigan ishqalanish kuchlari kiradi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ДИНАМИКА ПЛИТ — Плиталар динамикаси", "raw_meaning": "литосфера плиталарига таъсир этувчи кучларни аниқлаш. А.Миясиро, К.Аки, А.Шенгер (1985) фикрича, плиталарни ҳаракатга келтирувчи ва ҳаракатдан тўхтатувчи кучлар мавжуд. Биринчисига: плиталар асосида юзага келиб, унинг ҳаракат йўналиши бўйича таъсир этувчи қовушқоқ боғланиш кучи, у, асосан мантиядаги конвектив оқимлар ҳисобига ҳосил бўлади ва юқоридаги плиталарга нисбатан катта тезликда ҳаракатланади (С.Ф.Давис, 1987); сурилиш (субдукция) зонасида плитанинг бир қисмини ўзи билан тортиб кетувчи куч (Ф.М.Рихтер, 1979); плита чеккасида юзага келувчи ва уни чўкаётган литосфера блоки остига тортувчи суриш кучи (К.Г.Часе, 1979); океан ўрталиқ тоғ тизмалари ёнбағридан рельефнинг тиклигига (тоғдан итарилиш кучи) ёки литосферанинг юпқаланишига боғлиқ ҳолда литосфера плиталарининг гравитацион сирганиш кучи (Н.В.Хагер, 1978); конвектив оқим таъсирида юзага келадиган ва плита заминида унга таъсир этувчи мантиянинг кенгайиш кучлари киради. Иккинчисига: плиталар ҳаракатига тўсқинлик қилувчи тескари йўналган кучларга — плиталар тубига йўналган қовушқоқлик қаршилик кучлари, плиталар сурилишида астеносферанинг қовушқоқлигидан юзага келадиган қаршилик кучлари, плиталарнинг бирини иккинчисига нисбатан сурилишида юзага келадиган ишқаланиш кучлари киради."}}]}