ДИНАМИКА ПЛИТ

litosfera plitalariga taʼsir etuvchi kuchlarni aniqlash. A.Miyasiro, K.Aki, A.Shenger (1985) fikricha, plitalarni harakatga keltiruvchi va harakatdan toʻxtatuvchi kuchlar mavjud. Birinchisiga: plitalar asosida yuzaga kelib, uning harakat yoʻnalishi boʻyicha taʼsir etuvchi qovushqoq bogʻlanish kuchi, u, asosan mantiyadagi konvektiv oqimlar hisobiga hosil boʻladi va yuqoridagi plitalarga nisbatan katta tezlikda harakatlanadi (S.F.Davis, 1987); surilish (subduksiya) zonasida plitaning bir qismini oʻzi bilan tortib ketuvchi kuch (F.M.Rixter, 1979); plita chekkasida yuzaga keluvchi va uni choʻkayotgan litosfera bloki ostiga tortuvchi surish kuchi (K.G.Chase, 1979); okean oʻrtaliq togʻ tizmalari yonbagʻridan relefning tikligiga (togʻdan itarilish kuchi) yoki litosferaning yupqalanishiga bogʻliq holda litosfera plitalarining gravitatsion sirganish kuchi (N.V.Xager, 1978); konvektiv oqim taʼsirida yuzaga keladigan va plita zaminida unga taʼsir etuvchi mantiyaning kengayish kuchlari kiradi. Ikkinchisiga: plitalar harakatiga toʻsqinlik qiluvchi teskari yoʻnalgan kuchlarga — plitalar tubiga yoʻnalgan qovushqoqlik qarshilik kuchlari, plitalar surilishida astenosferaning qovushqoqligidan yuzaga keladigan qarshilik kuchlari, plitalarning birini ikkinchisiga nisbatan surilishida yuzaga keladigan ishqalanish kuchlari kiradi., Plitalar dinamikasi