чўкмоқ

фл. 1. Тиззаламоқ, чўкка тушмоқ.

Чўк, деса, туя ҳам чўкар. — Мақол

Унинг [қудуқнинг] ёнига чўккан нортуяни эса, бора-бора қум кўмиб, улкан туятепага айлантирибди. — М. Мансуров, Ёмби

2. Умуман, бирор жойга ўтирмоқ.

Турди ғилай Малик муаллимнинг ёнига чўкди. — А. Кўчимов, Ҳалқа

Ранги ўчган ўриндиққа чўкканча, барглари тўкилган намчил новдани томоша қиляпман. — Ёшлик

Нурали итоаткорлик билан супага чўкди. — Шарқ юлдузи

Ҳориганимдан ноилож тўнкага чўкдим. — Ёшлик

3. Сатҳ, юзадаги дастлабки вазиятига нисбатан пастламоқ; ботмоқ; ич-ичига кириб кетмоқ.

Ер сатҳининг бир хил жойлари чўкиб, бошқа жойлари кўтарилиб туради. — Фан ва турмуш

Алимардон унинг ичига чўккан кўзларига бир лаҳза тикилиб қолди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

4. Тиниб, тагига ўтирмоқ, тинмоқ (суюқликдаги аралашма, қуйқа ва шу кабилар ҳақида).

Лойқа чўкиб, сув тиниқлашибди. Намакобнинг тузи тагига чўкиб қолибди.

5. Ғарқ бўлмоқ, ботмоқ; сувга ботиб, оқиб ҳалок бўлмоқ.

Чўкаётган чўпга ёпишар. — Мақол

[Аёл] Беихтиёр мувозанатини ёʻқотиб, сувга чўкди. — Ёшлик

6. кўчма Қадди, бўйи қисқариб, пастроқ, калтароқ бўлиб қолмоқ, қисқа тортмоқ.

Унинг [Баширжоннинг] бўйи бир қарич чўккандек, елкалари чиқиб, қомати олдинга энгашиб қолгандек эди. — Н. Аминов, Қаҳқаҳа

Эрининг ранги докадек оқариб кетган, ўзи бир зумда чўкиб, кичкина бўлиб қолганди. — С. Зуннунова, Гўдак ҳиди

Деворлар жим чўкаверади. — Х. Даврон.

7. Тепадан пастга тушиб, сатҳни қопламоқ.

Осмон юзини қоплаган қуюқ сарғиш чанг ерга чўкди. — Мирмуҳсин, Ғурбатдаги одам

Баланд тоққа чўкар қор. — Нурали

8. Қопламоқ, ёйилмоқ.

Оқшом чўкди.

Тун оғиб, қоронғилик чўкди. — Мирмуҳсин, Темур Малик

Қишлоққа тун чўка бош-лаганда, менга жиян саналмиш Зокир ишдан қайтди. — Ёшлик

9. кўчма Эгалламоқ, ўрнашмоқ (руҳий ҳолатга нисбатан).

Онанинг кўнглига чуқур ғашлик чўккан. — Саодат

[Яхшибоев:] Меҳр кейин келди, армонларим юрагимнинг тубига чўкди. М. — М. Дўст, Лолазор

Хотира —

унутилмас, унутиб бўлмас армон. Юрак қаърига чўккан хаёл. — ЎТА

10. Маълум муддат давом қилмоқ.

Орага оғир жимлик чўкди. — Ёшлик

Суҳбат узилиб, орага сукунат чўкди. — Саодат

11. кўчма Руҳий тушкунликка тушмоқ.

Фарзандининг ўлимидан сўнг она анча чўкиб қолди. — Газетадан

Эрининг хиёнати Фазилатни беҳад чўктириб юборди. — Ёшлик

12. кўчма Иқтисодий жиҳатдан танг аҳволга тушмоқ; орқада қолмоқ.

У [Исмоилова] чўкиб қолган бир неча колхозни бирлаштириб, уларни кўтаришга раҳбарлик қилди. — Н. Сафаров, Оловли излар