{"headword": "choʻkmoq", "key": "chokmoq", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Tizzalamoq, choʻkka tushmoq.", "examples": [{"text": "Choʻk, desa, tuya ham choʻkar.", "source": "Maqol"}, {"text": "Uning [quduqning] yoniga choʻkkan nortuyani esa, bora-bora qum koʻmib, ulkan tuyatepaga aylantiribdi.", "source": "M. Mansurov, Yombi"}]}, {"order": 2, "text": "Umuman, biror joyga oʻtirmoq.", "examples": [{"text": "Turdi gʻilay Malik muallimning yoniga choʻkdi.", "source": "A. Koʻchimov, Halqa"}, {"text": "Rangi oʻchgan oʻrindiqqa choʻkkancha, barglari toʻkilgan namchil novdani tomosha qilyapman.", "source": "Yoshlik"}, {"text": "Nurali itoatkorlik bilan supaga choʻkdi.", "source": "Sharq yulduzi"}, {"text": "Horiganimdan noiloj toʻnkaga choʻkdim.", "source": "Yoshlik"}]}, {"order": 3, "text": "Sath, yuzadagi dastlabki vaziyatiga nisbatan pastlamoq; botmoq; ich-ichiga kirib ketmoq.", "examples": [{"text": "Yer sathining bir xil joylari choʻkib, boshqa joylari koʻtarilib turadi.", "source": "Fan va turmush"}, {"text": "Alimardon uning ichiga choʻkkan koʻzlariga bir lahza tikilib qoldi.", "source": "Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol"}]}, {"order": 4, "text": "Tinib, tagiga oʻtirmoq, tinmoq (suyuqlikdagi aralashma, quyqa va shu kabilar haqida).", "examples": [{"text": "Loyqa choʻkib, suv tiniqlashibdi. Namakobning tuzi tagiga choʻkib qolibdi.", "source": ""}]}, {"order": 5, "text": "Gʻarq boʻlmoq, botmoq; suvga botib, oqib halok boʻlmoq.", "examples": [{"text": "Choʻkayotgan choʻpga yopishar.", "source": "Maqol"}, {"text": "[Ayol] Beixtiyor muvozanatini yoʻqotib, suvga choʻkdi.", "source": "Yoshlik"}]}, {"order": 6, "text": "Qaddi, boʻyi qisqarib, pastroq, kaltaroq boʻlib qolmoq, qisqa tortmoq.", "examples": [{"text": "Uning [Bashirjonning] boʻyi bir qarich choʻkkandek, yelkalari chiqib, qomati oldinga engashib qolgandek edi.", "source": "N. Aminov, Qahqaha"}, {"text": "Erining rangi dokadek oqarib ketgan, oʻzi bir zumda choʻkib, kichkina boʻlib qolgandi.", "source": "S. Zunnunova, Goʻdak hidi"}, {"text": "Devorlar jim choʻkaveradi.", "source": "X. Davron."}]}, {"order": 7, "text": "Tepadan pastga tushib, sathni qoplamoq.", "examples": [{"text": "Osmon yuzini qoplagan quyuq sargʻish chang yerga choʻkdi.", "source": "Mirmuhsin, Gʻurbatdagi odam"}, {"text": "Baland toqqa choʻkar qor.", "source": "Nurali"}]}, {"order": 8, "text": "Qoplamoq, yoyilmoq.", "examples": [{"text": "Oqshom choʻkdi.", "source": ""}, {"text": "Tun ogʻib, qorongʻilik choʻkdi.", "source": "Mirmuhsin, Temur Malik"}, {"text": "Qishloqqa tun choʻka bosh-laganda, menga jiyan sanalmish Zokir ishdan qaytdi.", "source": "Yoshlik"}]}, {"order": 9, "text": "Egallamoq, oʻrnashmoq (ruhiy holatga nisbatan).", "examples": [{"text": "Onaning koʻngliga chuqur gʻashlik choʻkkan.", "source": "Saodat"}, {"text": "[Yaxshiboyev:] Mehr keyin keldi, armonlarim yuragimning tubiga choʻkdi. M.", "source": "M. Doʻst, Lolazor"}, {"text": "Xotira —", "source": ""}, {"text": "unutilmas, unutib boʻlmas armon. Yurak qaʼriga choʻkkan xayol.", "source": "OʻTA"}]}, {"order": 10, "text": "Maʼlum muddat davom qilmoq.", "examples": [{"text": "Oraga ogʻir jimlik choʻkdi.", "source": "Yoshlik"}, {"text": "Suhbat uzilib, oraga sukunat choʻkdi.", "source": "Saodat"}]}, {"order": 11, "text": "Ruhiy tushkunlikka tushmoq.", "examples": [{"text": "Farzandining oʻlimidan soʻng ona ancha choʻkib qoldi.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Erining xiyonati Fazilatni behad choʻktirib yubordi.", "source": "Yoshlik"}]}, {"order": 12, "text": "Iqtisodiy jihatdan tang ahvolga tushmoq; orqada qolmoq.", "examples": [{"text": "U [Ismoilova] choʻkib qolgan bir necha kolxozni birlashtirib, ularni koʻtarishga rahbarlik qildi.", "source": "N. Safarov, Olovli izlar"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "fe’l", "source_url": "https://izoh.uz/word/cho‘k"}}, {"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Tizzalamoq, choʻkka tushmoq.", "examples": [{"text": "Choʻk, desa, tuya ham choʻkar.", "source": "Maqol"}, {"text": "Uning [quduqning] yoniga choʻkkan nortuyani esa, bora-bora qum koʻmib, ulkan tuyatepaga aylantiribdi.", "source": "M. Mansurov, Yombi"}]}, {"order": 2, "text": "Umuman, biror joyga oʻtirmoq.", "examples": [{"text": "Turdi gʻilay Malik muallimning yoniga choʻkdi.", "source": "A. Koʻchimov, Halqa"}, {"text": "Rangi oʻchgan oʻrindiqqa choʻkkancha, barglari toʻkilgan namchil novdani tomosha qilyapman.", "source": "Yoshlik"}, {"text": "Nurali itoatkorlik bilan supaga choʻkdi.", "source": "Sharq yulduzi"}, {"text": "Horiganimdan noiloj toʻnkaga choʻkdim.", "source": "Yoshlik"}]}, {"order": 3, "text": "Sath, yuzadagi dastlabki vaziyatiga nisbatan pastlamoq; botmoq; ich-ichiga kirib ketmoq.", "examples": [{"text": "Yer sathining bir xil joylari choʻkib, boshqa joylari koʻtarilib turadi.", "source": "Fan va turmush"}, {"text": "Alimardon uning ichiga choʻkkan koʻzlariga bir lahza tikilib qoldi.", "source": "Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol"}]}, {"order": 4, "text": "Tinib, tagiga oʻtirmoq, tinmoq (suyuqlikdagi aralashma, quyqa va shu kabilar haqida).", "examples": [{"text": "Loyqa choʻkib, suv tiniqlashibdi. Namakobning tuzi tagiga choʻkib qolibdi.", "source": ""}]}, {"order": 5, "text": "Gʻarq boʻlmoq, botmoq; suvga botib, oqib halok boʻlmoq.", "examples": [{"text": "Choʻkayotgan choʻpga yopishar.", "source": "Maqol"}, {"text": "[Ayol] Beixtiyor muvozanatini yoʻqotib, suvga choʻkdi.", "source": "Yoshlik"}]}, {"order": 6, "text": "Qaddi, boʻyi qisqarib, pastroq, kaltaroq boʻlib qolmoq, qisqa tortmoq.", "examples": [{"text": "Uning [Bashirjonning] boʻyi bir qarich choʻkkandek, yelkalari chiqib, qomati oldinga engashib qolgandek edi.", "source": "N. Aminov, Qahqaha"}, {"text": "Erining rangi dokadek oqarib ketgan, oʻzi bir zumda choʻkib, kichkina boʻlib qolgandi.", "source": "S. Zunnunova, Goʻdak hidi"}, {"text": "Devorlar jim choʻkaveradi.", "source": "X. Davron."}]}, {"order": 7, "text": "Tepadan pastga tushib, sathni qoplamoq.", "examples": [{"text": "Osmon yuzini qoplagan quyuq sargʻish chang yerga choʻkdi.", "source": "Mirmuhsin, Gʻurbatdagi odam"}, {"text": "Baland toqqa choʻkar qor.", "source": "Nurali"}]}, {"order": 8, "text": "Qoplamoq, yoyilmoq.", "examples": [{"text": "Oqshom choʻkdi.", "source": ""}, {"text": "Tun ogʻib, qorongʻilik choʻkdi.", "source": "Mirmuhsin, Temur Malik"}, {"text": "Qishloqqa tun choʻka bosh-laganda, menga jiyan sanalmish Zokir ishdan qaytdi.", "source": "Yoshlik"}]}, {"order": 9, "text": "Egallamoq, oʻrnashmoq (ruhiy holatga nisbatan).", "examples": [{"text": "Onaning koʻngliga chuqur gʻashlik choʻkkan.", "source": "Saodat"}, {"text": "[Yaxshiboyev:] Mehr keyin keldi, armonlarim yuragimning tubiga choʻkdi. M.", "source": "M. Doʻst, Lolazor"}, {"text": "Xotira —", "source": ""}, {"text": "unutilmas, unutib boʻlmas armon. Yurak qaʼriga choʻkkan xayol.", "source": "OʻTA"}]}, {"order": 10, "text": "Maʼlum muddat davom qilmoq.", "examples": [{"text": "Oraga ogʻir jimlik choʻkdi.", "source": "Yoshlik"}, {"text": "Suhbat uzilib, oraga sukunat choʻkdi.", "source": "Saodat"}]}, {"order": 11, "text": "Ruhiy tushkunlikka tushmoq.", "examples": [{"text": "Farzandining oʻlimidan soʻng ona ancha choʻkib qoldi.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Erining xiyonati Fazilatni behad choʻktirib yubordi.", "source": "Yoshlik"}]}, {"order": 12, "text": "Iqtisodiy jihatdan tang ahvolga tushmoq; orqada qolmoq.", "examples": [{"text": "U [Ismoilova] choʻkib qolgan bir necha kolxozni birlashtirib, ularni koʻtarishga rahbarlik qildi.", "source": "N. Safarov, Olovli izlar"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "fe’l", "source_url": "https://izoh.uz/word/cho‘k"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "195"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Tizza bilan oʻtirmoq.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Tinmoq (suyuqlik).", "examples": []}, {"order": 3, "text": "Gʻarq boʻlmoq, botmoq.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ЧЎКМОҚ", "raw_meaning": "ÇÖKMEK, BATMAK, BOĞULMAK 1.Тизза билан ўтирмоқ. 2.Тинмоқ (суюқлик). 3.Ғарқ бўлмоқ, ботмоқ."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "698"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "tuya choʻksa, joy topiladi", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "", "examples": [{"text": "choʻkayotgan choʻpga yopishar", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "cho‘kmoq", "raw_meaning": "1. оседать, опускаться; tuya cho‘ksa, joy topiladi погов. если верблюд ляжет, место найдётся (т.е. если потесниться, то место всегда найдётся); 2. погружаться, идти ко дну; тонуть; cho‘kayotgan cho‘pga yopishar погов. утопающий хватается за соломинку; ◊ tiz ~ опускаться (встать) на колени; tiz cho‘kib yashaguncha, tik turib o‘lmoq yaxshi посл. лучше умереть стоя, чем жить на коленях."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "701"}, "pos": "v", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "cho'kmoq", "raw_meaning": "v 1) sink, fall, kneel (tiz cho'kmoq); 2) drown (narsa haqida)"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "261"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "shógiw", "examples": []}, {"order": 2, "text": "otırıw", "examples": []}, {"order": 3, "text": "semiw", "examples": []}, {"order": 4, "text": "tınıw", "examples": []}, {"order": 5, "text": "shúmiw", "examples": []}, {"order": 6, "text": "", "examples": []}, {"order": 7, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "CHO‘KMOQ", "raw_meaning": "- 1. shógiw, dizerlew, dize búgip otırıw; 2. otırıw; 3. semiw, batıw, tómen túsiw; 4. tınıw, tınıp túbine shógiw; 5. shúmiw, suwǵa batıp ketiw; 6. awıs. qáddi-boyı shógiw, kelteriw; 7. qaplaw, jayılıw; 8. awıs. iyelew, ornalasıw (ruwxıy jaǵday haqqında); 9. belgili waqıt dawam etiw; 10. ruwxıy qayǵıǵa túsiw; 11. awıs. jetpesinlik sebepli qıyın jaǵdayǵa túsiw; arttta qalıw."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "227"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": [{"text": "chuqur jimlik choʻkdi", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "cho‘kmoq", "raw_meaning": "1. (suvga) ertrinken vi, s, versinken vi, s, (kema) untergehen vi, s; 2. (o‘tirmoq) sich setzen, niederlassen; 3. (yer) sich senken, sich setzen, absacken vi, s, einsinken vi, s, rutschen vi, s; ruhi ~ verzagen vi, s, den Mut sinken lassen; inqirozga uchramoq in Verfall geraten, verfallen vi, s; chuqur jimlik cho‘kdi eine tiefe Stille trat ein"}}]}