чалмоқ
chalmoqчалмоқ И
фл. 1. Мусиқа асбобида бирор куй, оҳанг ижро этмоқ.
Ноғорачи йигит уста экан! Шундай берилиб, шундай терга ботиб чалдики, осмон пардасини йиртиб юборгудай бўлди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
2. Садо, овоз чиқарадиган, сигнал берадиган асбобларни ишга солмоқ.
Қўнғироқ чалмоқ. Гудок чалмоқ. Ўт ўчириш машинаси устма-уст сигнал чалди.
3. Бирор аъзо воситасида товуш, садо, овоз чиқармоқ (одам ҳақида).
Шер чапак чаламан деб, қўлидан кўкчани тушириб юборишига сал қолди. — С. Анорбоев, Ҳамсуҳбатлар
Ашур икки бармоғини оғзига тиқиб, ҳуштак чалди. — Н. Аминов, Қаҳқаҳа
4. Садо, овоз чиқармоқ (жонсиз нарсалар ҳақида).
Мен борай, куртаклар кутиб қолдилар Мен борай, шамоллар ҳуштак чалдилар. — Ёшлик
Еллар чалган чапакдан Новдалар ухлар қониб. — Ёшлик
- Чапак чалиб қолмоқ
- Қорни ноғора чаляпти Пулим ёʻқ, қорним ноғора чаляпти, дейдиганларга гоҳ бир сўм-ярим сўм чойчақа ташлаб ўтишади. — Х. Тўхтабоев, Йиллар ва ёʻллар
чалмоқ ИИ
фл. 1. Бировнинг оёғини ўз оёғи билан илиб, тепиб, уни йиқитмоқ ёки гандираклатмоқ.
Зарина эпчиллик билан Сипарангизни чалиб, уни йиқитиб юборди. — М. Осим, Карвон ёʻлларида
2. кўчма Халал бермоқ; зарар етказмоқ.
Биламан, бари ишни ўша қиляпти, менга ўчакишган, қадамда чалмоқчи бўлади. — Ёшлик
3. шв. Кесмоқ, қирқмоқ, йиқмоқ.
Қирқ жаллод ҳунарини бошлади, Ким кўндаланг бўлса, чалиб ташлади. — Эргаш Жуманбулбул ўғли
Индамай ўроқ чалавердим. — Ёшлик
чалмоқ ИИИ
фл. 1. шв. Ўрамоқ, боғламоқ; тақмоқ.
Ўнг қўлини тўлғаб олиб, Бошга рўмолини чалиб — Нурали
[Авазхон:] Майдон куни бедовимни елайин, Олмос, пўлат қайраб, белга чалайин. — Гулшанбоғ
Гўрўғли шамширин белига чалди. — Гулшанбоғ
2. шв. Қопламоқ, ўрамоқ.
Ҳут кирганда, тоғни туман чалади. — Гулшанбоғ
3. Қормоқ, аралаштирмоқ.
Тухум чалмоқ.
Жаннат хола шошиб, ун чалиб, қуймоқ қилди. — С. Аҳмад, Уфқ
4. Наридан-бери; чала-чулпа супурмоқ.
У уйни супурги билан чалиб чиқди. — Ҳ. Ғулом, Машъал