бўғмоқ

фл. 1. Қаттиқ қисмоқ.

Томоғидан бўғмоқ. Галстук бўғиб юборяпти.

Сафаров югуриб бориб, уни бўғаётган ёʻғон кишининг елкасига бир тепди. — А. Қаҳҳор, Асарлар

Ойшабону, эрини биров бўғиб ўлдираётгандек, дод сола бошлади. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Пиёз ўташ — хотинларнинг иши Нима бўпти! Ариққа ўтириб оласиз-у, пуштадаги пиёзни бўғиб қўйган ўтни юлиб ташлайверасиз. — Ў. Ҳошимов, Икки эшик ораси

2. Нафас олишни қийинлаштирмоқ, дамини қайтармоқ.

Совуқ жонларингни ола-дими? Тутун бўғади-ку, эшикни очинглар! Ойбек, Танланган асарлар. Ўтнинг ҳарорати Эргашевнинг юзини қиздириб, бурқив чиқаётган тутун эса нафасини бўғар эди. Н. Сафаров. Нафасни бўғадиган, кўзларни кўр қиладиган чанг-тўзон булути ҳавони тутди. — Ойбек, Навоий

3. Қаттиқ сиқиб, чандиб ёки бураб боғламоқ.

Қопнинг оғзини бўғмоқ.

— Ўлжаларимиз ҳам кўпайиб қолди, — деди қопнинг оғзини бўғиб — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар

4. Ғов, бўғов солиб тўсмоқ.

Дарёни бўғмоқ. Кўчани бўғмоқ.

Тўғон тахтасини пастга босиб, сувни бўғмоқчи бўлганида, тўғонга қулф солинганини кўради. — Н. Сафаров, Танланган асарлар

Халқимиз катта-катта каналлар қазиб, дарёларни бўғди. — Муштум

5. Кўчма Исканжага олиб, танг аҳволга солмоқ ёки ҳалок қилмоқ, маҳв этмоқ.

Мудҳиш ўргимчак уяси, қуллик даврининг машъум соялари, ҳурликни бўғувчи қора юраклар! — Н. Сафаров, Танланган асарлар

Бундай пайтларда яшил кўкат қанчалик кўзни қувонтирса, шўрхок шунчалик таъбни хира қилар, бамисоли бири ҳаётга талпинса, иккинчиси уни бўғмоқчи бўларди. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

6. Кўчма Тўсқинлик қилиб, ўсишдан, ривожланишдан тўхтатмоқ, барбод қилмоқ.

Ташаббусни бўғмоқ.

У ўз майл-истагини бўғмайдиган, кўркам ҳам уддабурон йигитга турмушга чиқишни ўйлайди. — Ёшлик

7. Кўчма Ортиқ даражада асабийлаштирмоқ, хуноб қилмоқ, диққатини оширмоқ.

Ўзингни ҳам диққат қилма, мени ҳам бўғма.

Ҳижрон панжалари унинг [Зулфиқорнинг] томоғидан бўға бошлади. — Мирмуҳсин, Меъмор

Кишини бўғасиз, Зайнаб! Гапга темирчилик яхши эмас! — А. Қодирий, Ўтган кунлар

8. Рангини, тусини хиралаштирмоқ; кўринишини бузмоқ.

Пахса деворлар табиат манзарасини бўғиб турибди.

У

ўрта бўйли бир жувон бўлиб, эгнидаги тўқ-қизил кўйлаги, унинг устидан кийиб олган қора жилеткаси, бошидаги яшил рўмоли қорачадан келган юзини бўғиброқ қўйган бўлса ҳам, ўзига хўп ярашган. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

9. Оғирлаштирмоқ, бузмоқ.

Куни билан қуёш таптини еган пахса деворлар ўзидан иссиқлик чиқариб, ҳавони бўғиб қўяди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар