БИОГЕНЕТИЧЕСКИЙ ЗАКОН

biogenetik qonun; bolaning psixik taraqqiyotini, aqliy qobiliyatlarini faqat uning nasliy xususiyatlari bilan belgilab, ong taraqqiyotini belgilovchi boshqa omillarni, ayniqsa sotsial muhit hamda taʼlim-tarbiyaning rolini inkor qiluvchi (Bolduin, Chemberlen, Stenli Xoll va boshqalar) irqiy reaksion nazariya. B. q. ni F. Myuller va Gekkel kashf qilganlar. B. q. organik tabiat taraqqiyoti nazariyasini propaganda qilishda hamda antidarvinchilarga qarshi kurashda muayyan tarixiy rol oʻynagan. Biroq organizmning individual va tarixiy taraqqiyoti munosabatlarini tushuntirishda katta xatoga yoʻl qoʻygan. Jumladan, B. q. ga koʻra, shaxs psixikasining individual taraqqiyoti (ontogenez) butun insoniyat tarixiy taraqqiyotining (filogenez) asosiy bosqichlarini qisqacha takrorlaydi. Mas., nemis psixologi V. Shternning fikricha, yangi tugʻilgan bola hali odam emas, u faqat sut emuvchi hayvondir, olti oylikdan oshgach, u psixik taraqqiyot jihatidan faqat maymunlar darajasiga tenglashadi, ikkinchi yoshida oddiy odam holiga keladi, besh yoshlarda ibtidoiy poda holidagi odamlar da-