alam
аламaʼlam
ot 1. Shariat qonunlari bilimdoni.
2. Shariat qonun-qoidalari yuzasidan berilgan fatvoni tasdiq yoki rad etuvchi diniy arbob; bosh mufti.
Marosimga yetib kelgan qozi, mingboshi, aʼlam, mufti, domla-imomlarga oʻz martabalariga qarab aʼlo, avsat choponlar kiydirilmoqda. — M. Muhammadjonov, Turmush urinishlari
Hasan aka pulni beraversa, aʼlam chiqib oʻlchab, vasiqasini qilib beraveradi. — Hamza, Maysaraning ishi
3. Aʼlam (erkaklar ismi).
- Vallohi aʼlam
alam I
ot 1. Jismoniy qiynoq; azob, ogʻriq.
Komil kaltak alamidan hoʻng-hoʻng yigʻlayotgan boladan yana soʻradi. — H. Gʻulom, Mashʼal
2. Ruhiy azob, iztirob.
Hijron alami. Judolik alami. Alam chekmoq (tortmoq).
Biz u vaqtlar sevgi nima, sevish, sevilish nima — bularning dard va alami, zavq va shavqi nimaligini ham bilmas edik. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
3. Qasd, oʻch, qasos.
Muncha serpiching boʻlib ketibsiz. Menda shamingiz bormi! Shuhrat, — Shinelli yillar
4. Gʻazab, nafrat; zahr.
- Alam qildi Erining bosh qorongʻi boʻl, evida boʻl-da degani unga juda alam qildi, xoʻrligi keldi, oʻpkasi toʻldi. — A. Qahhor, Anor
- Alamini olmoq 1. Qasd, oʻch olmoq. — Meni tashlab ketganingiz alamini Zaynabdan olmasam, kimdan olay, — dedi kulib Kumush. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarBalki alamini ishdan olgandir? — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
- Isaning alamini Musadan olmoq Birovdan yetgan ranj, ozor qasdini boshqa, aybsiz odamdan olmoq.
- Alamdan tarqamoq (yoki chiqmoq) 2. Qasdini, oʻchini olmoq. [Sobiraxon:] Yigʻladim. oʻtirib xat yozdim. Bu bilan ham alamdan chiqmay, xatni koʻtarib, Komila xolamning oldilariga arzga bordim. — A. Qahhor, XotinlarMingboshi tek yotmagan edi, qizining alamini chiqarib olish uchun bahona izlardi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otgunchaSiz qoʻy demaganingizda, ogʻzi-burnini dabdala qilib, bir alamdan chiqay degan edim. — P. Tursun, Oʻqituvchi
- Alamini ichiga yutmoq Gʻazabini sirtga chiqarmaslik, bildirmaslik. alamini ichiga yutib, halovat istaydi. — Gazetadan
alam II
ot 1. esk. kt. Bayroq, tugʻ.
2. din. Aziz-avliyolar dafn etilgan mozorga sigʻinuvchilar tomonidan shu mozor daraxtlariga bogʻlangan latta.
Er Hubbiga borib, astoydil sigʻinib, shayxlarga toʻn kiygizdi, keksa chinorlarga alam bogʻladi, boʻlmadi. — S. Ahmad, Hukm