Адсорбция

узбекскийSirtki yutilishкаракалпакскийАдсорбцияанглийскийAdsorbtion

английскийadsorptionузбекскийeritmadagi molekula va ionlarning qattiq jism sirtiga yutilishi., shimilish

qattiq yoki suyuq moddalar (adsorbentlar) sirtiga suyuq yoki gaz holidagi modda (adsorbat)larning yutilishi. A. adsorbent sirtidagi molekulalararo kuch taʼsirida sodir boʻladi. Adsorbat molekulalari adsorbent sirtiga yaqinlashib, unga tortiladi va adsorbatning bir (mono-), ikki (bi-) va koʻp (poli) molekulali adsorbsion qavati hosil boʻladi. Yutilgan modda adsorbsion qavatda oʻz xususiyatini saqlab qolsa va fizik A. oʻzgarsa, yaʼni adsorbent bilan kimyoviy biriksa, kimyoviy A. tarkib topadi. Fizik A. temperatura, bosim, konsentratsiyaga, adsorbent va adsorbatning tabiatiga, shuningdek, adsorbent tuzilishiga ham bogʻliq. A. hodisasi tabiatda keng tarqalgan. Gaz va suyuq aralashmalarni ajralishda, biologik jarayonda, havoni iflos gazlardan tozalashda, eritmalarni har xil qoʻshimchalardan xoli qilishda, ulardan erigan moddalar ajratib olishda A.dan keng foydalaniladi. Adsorbsiya hodisasini N.D.Zelinskiy, N.L.Shilov, M.S.Svet, A.A.Baljuna va b. koʻp marta tadqiq qilganlar. Yutiluvchi modda va sirt tarangligining oʻzgarishi orasidagi bogʻliqlik Gibbs tenglamasi orqali aniqlanadi: $\Gamma = - \text{(C/RT)} \cdot \text{(dG/dC)}$, bunda $\Gamma$ — yuza qatlamida moddaning serobligi yoki yetarli emasligi; R — gaz doimiysi; T — mutlaq temperatura; G — sirt taranglik; C — eritilgan modda konsentratsiyasi. Eritilgan moddaning konsentratsiyasi qancha katta boʻlsa, sirt taranglikning kamayishi shuncha katta boʻladi., Adsorbsiya