аччиқ
achchiqаччиқ
сфт. 1. Таъми оғиз-тилни ачитадиган, ловуллатадиган.
Аччиқ гармдори.
Фарғона водийсидан бошқа жойларга экиладиган турп негадир аччиқ таъм, тахир мазага эга бўлади. — К. Маҳмудов, Қизиқарли пазандалик
2. Нордон, тишни қамаштирадиган.
Аччиқ (донали) анор.
Отаси аччиқ олма еса, ўғлининг тиши қамашади. — Мақол
3. Сезги аъзоларига қаттиқ таъсир қиладиган, ўювчи.
Аччиқ газ. Аччиқ тамаки. Аччиқ ҳид.
Жиққа ҳўл ўтин ёлғиз пирс-пирс қилиб, аччиқ заҳар тутун буриқтиради. — Ойбек, Танланган асарлар
4. Жазиллатадиган, жонни ачитадиган.
Далаларда кеч кузнинг аччиқ шамоли эса бошлади. — С. Аҳмад, Қадрдон далалар
Ташқарида шамол увуллар, аччиқ совуқ нақ баданни кесиб кетгудай эди. — Газетадан
[Шербек] Тўриғини эгарлади. Ўзини эгар устига олар-олмас, отга аччиқ қамчи босди. — С. Анорбоев, Оқсой
5. кўчма Кишига қаттиқ тегадиган, кўнгилга озор берадиган; қаттиқ, нохуш.
Аччиқ истеҳзо. Аччиқ танқид. Ҳақ сўз — аччиқ сўз. — Мақол
У ҳатто бу аччиқ таъналарни эшитмагандай.. сур бўлиб турарди. — Мирмуҳсин, Умид
6. кўчма Ғам-изтиробли; аламли.
Унинг аччиқ кўз ёшлари ҳар қандай одамга таъсир қилмасдан қолмасди. — Ёшлик
Чеки кўринмас бу сўқмоқ ёʻловчининг мадорини, наинки мадорини, жонини оладиган қисматдай аччиқ. — Саодат
7. от Қаҳр, жаҳл; зарда.
Ҳозир менинг аччиғим ҳам қаҳрим бор. — Эрали ва Шерали
Бобонгнинг аччиғи қурсин, ёмондир. — Нурали
8. от Қийинчилик, машаққат; ғам-ғусса, ғам-ҳасрат; азоб-уқубат,
Аччиқ билан чучукни тотган билур, узоқ билан яқинни юрган билур. — Мақол
Бир аччиқнинг бир чучуги бор. — Мақол
Турмушнинг аччиқларини тотиб кўрган.. қадимги батрак Абдурасул бу кунларда ўз муддаосининг амалга ошаётганини ҳис этар эди. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Аччиқ чой Қуюқ дамланган чой. ..чол майингина кулиб қўйди ва хизмат қилаётганларга битта аччиқ чой олиб келишни буюрди. — Газетадан
- Тили аччиқ Кишига қаттиқ тегадиган қилиб гапирадиган, гап билан узиб оладиган. Элмуродга рота командири ёқмади: қалампир, тили аччиқ, ҳар гапни писанда қилгандай бураб гапиради. — Шуҳрат, Шинелли йиллар
- Аччиғи бурнининг устида (ёки учида) Бекорга, сал нарсага жаҳли қистайверадиган одам ҳақида. — Ҳа, қизи тушмагур. Нафасини ҳам чиқармайди-я. Аччиғи ҳам бурнининг учида, — деди Муротали. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли
- Аччиғи келмоқ (ёки чиқмоқ, қистамоқ) Жаҳли қўзғамоқ. Гўрўғлининг аччиғи келганини билиб.. Соқи ўрнидан турди. — Маликайи айёрХуршид аччиғи чиқди, деб ўйлади.. — Н. Аминов, ҚаҳқаҳаАйцам, яна аччиғингиз қистайдир. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Аччиқ устида Жаҳл қўзғаган пайтда. Бас энди, аччиқ устида ҳар ким ҳар гапни айтади. — Ҳамза
- Аччиқ қилмоқ Жаҳл қилмоқ, зарда қилмоқ. Бир талатўпни сотиб олдинг, қаттиқ гапирдинг, деб аччиқ қилди. — Маликайи айёр
- Жон аччиғида Жаҳд-алам билан, жон-жаҳди билан. От жон аччиғида олд оёқларини девор баравар кўтариб сапчиди. — С. Аҳмад, УфқУ [Ортиқ] сапчиб ўрнидан туриб.. жон аччиғида машина орқасига айланиб ўтиб, брезентни очиб ташлаб, ўриндиқлар тагини титкилай кетди. — М. Мансуров, Ёмби