Қорлуқ-чигил-уйг'ур лаҳжаси гуруҳлари
Фарг'она, Тошкент, Қарши ва Шимолий о'збек гуруҳлари ҳамда уларга қарашли диалектларга бо'линади.
Сирдарё вилояти
Қарлуқ 50% · Қипчоқ 50% · Ўғуз 0% — манбаларда лаҳжаси кўрсатилган ёзувлар улуши
Сирдарё вилоятида асосан қипчоқ лаҳжасининг шарқий гуруҳи ҳамда қарлуқ-чигил-уйғур лаҳжасига мансуб шевалар (масалан, Ховос шеваси) тарқалган.
- 2 сўз
- 6 манба
Бу ҳудуд шевалари бўйича алоҳида тадқиқот топилмади.
Тўпланган манбаларда бу ҳудуд ҳақида фақат умумий дарсликлардаги бир неча мисол бор. Қўшни ҳудуднинг қипчоқ (ж-ловчи) шевалари Жиззах вилояти саҳифасида тавсифланган. Бу ҳудуд шевалари бўйича материал юборсангиз, хурсанд бўламиз. Жиззах вилояти →
Асосий хусусиятлар
-
Қипчоқ лаҳжасининг шарқий гуруҳи
Сирдарё вилоятининг бир қисмида қипчоқ лаҳжасида (адабий тилдаги 'й' товуши ўрнига 'ж' ишлатилиши каби ўзига хос хусусиятларга эга бўлган йирик шева гуруҳи) сўзлашувчилар яшайди. Бу шевалар ҳудудий жиҳатдан қипчоқ лаҳжасининг шарқий гуруҳига киради (бу гуруҳга Самарқанд шарқи, Бекобод ва Жиззах ҳудудлари ҳам киради).
Тўйчибоев, Ҳасанов 2004, 88-89-бет ; Аширбоев 2013, 51-бет -
Қарлуқ-чигил-уйғур лаҳжаси
Вилоятнинг айрим ҳудудларида, хусусан Ховосда, қарлуқ-чигил-уйғур лаҳжасига (ўзбек адабий тилига асос бўлган шевалар гуруҳи) мансуб шевалар тарқалган.
Решетов, Шоабдураҳмонов 1978, 40-бет -
Тарихий таснифлардаги ўрни
Ўзбек диалектологиясининг илк даврларидаги тарихий таснифларда Сирдарё вилояти шевалари Фарғона, Хива ва Самарқанд-Бухоро шевалари қаторида тўртта асосий ўзбек диалектидан бири сифатида алоҳида ажратиб кўрсатилган.
Тўйчибоев, Ҳасанов 2004, 29-бет
Бу умумий тавсиф манбалардан ажратиб олинган маълумотлар асосида сунъий интеллект ёрдамида тузилган; ҳар бир банд ёнида у таянган манба ва саҳифа кўрсатилган.
Сер Али Лапиннинг ўзбек диалектлари таснифи
Сер Али Лапин 'Сарт сўзининг келиб чиқиши ва маъноси ҳақида' асарида тўртта ўзбек диалектини ажратган: Сирдарё вилояти, Фарғона вилояти, Амударё бўлими ва Хива хонлиги, Самарқанд вилояти ва Бухоро хонлиги диалектлари.
Қипчоқ лаҳжаси шеваларининг гуруҳлари
Қипчоқ лаҳжаси ҳудудий жиҳатдан беш гуруҳга бўлинади: 1) Шарқий гуруҳ (Самарқанд шарқи, Бекобод, Жиззах, Сирдарёнинг бир қисми); 2) Ғарбий гуруҳ (Самарқанд ғарби, Навоий); 3) Фарғона гуруҳи (Фарғона водийси туманлари); 4) Жанубий гуруҳ (Қашқадарё, Сурхондарё, Жанубий Тожикистон); 5) Шимолий Хоразм гуруҳи (Шимолий Хоразм, Қорақалпоғистон).
Қипчоқ лаҳжаси тарқалиши
Қипчоқ лаҳжаси вакиллари О'збекистон Республикасининг Тошкент вилояти, Сирдарё, Самарқанд, Навоий, Қашқадарё, Сурхондарё, Жиззах вилоятларида яшайдилар.
Турк-Барлас лаҳчасининг бо'линиши
Турк-Барлас лаҳчаси то'рт асосий шевага бо'линади: Сайрам-Чимкент шеваси, Тошкент-Хос шеваси, Андижон шеваси ва Наманган шеваси.
«она» — 2 та натижа · ҳаммаси
| Шевада | Адабий тилда / изоҳи | Қаерда | Манба |
|---|---|---|---|
| эйï
эйъ |
она | Тошкент | Шерматов 1981, 54-бет |
| пахтатикан | пахтатикан Пояси тик, юқори қисми сершох, сербарг, бўйи 40–100 см, мураккабгулдошларга мансуб илдизбачкили кўп йиллик бегона ўт.
|
Ҳовос тумани | Мусаева 2023, 223-бет |
- Решетов, Шоабдураҳмонов 1978 — V. V. Reshetov, Sh. Shoabdurahmonov. Ўзбек диалектологияси (университетлар ва педагогика институтларининг филология факультетлари учун дарслик). O'қитувчи, Тошкент, 1978.
- Тўйчибоев, Ҳасанов 2004 — Босим То'йчибоев, Бо'рибой Ҳасанов. Ўзбек диалектологияси (олий ўқув юртлари учун дарслик). Абдулла Қодирий номидаги халқ мероси нашриёти, Тошкент, 2004.
- Аширбоев 2013 — Самихон Аширбоев. О'збек диалектологияси (о'қув қо'лланма). Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика университети, Тошкент, 2013.
- Ғози Олим 1936 — Г'ози Олим Юнусов (Ƣази Алим Жунус). О'збек лаҳчаларини таснифда бир тачриба (О'збек лаҳжаларини таснифида бир тажриба). О'зсср Давлат нашриёти, Тошкент (ковер датед 1935, импринт сигнед ХИ-1935; зиёуз лисц 1936), 1936. Ўзбек шеваларининг илк таснифи
- Шерматов 1981 — A. Shermatov. Лингвистик география нима?. O'збекистон ССР "Фан" нашриёти, Тошкент, 1981. Илмий-оммабоп
- Мусаева 2023 — Феруза Мусаева (О'збек тили, адабиёти ва фолклори институти). О'збек халқ со'злари (луг'ат). Инновацион ривожланиш нашриёт-матбаа уйи, Тошкент, 2023.
Маълумотлар китобларнинг сканерланган матнидан (ОКР) сунъий интеллект ёрдамида ажратиб олинган ва таҳририят томонидан текширилади. Ҳар бир ёзув ёнида манба ва саҳифа кўрсатилган; «?» белгиси шакл саҳифада айнан топилмаганини билдиради.