Hayot Foundation loyihasi
Loyiha haqida
Oʻz
Oʻz

Qidiruv

«yozdir» boʻyicha 44 ta natija: Izohli

Filtr
Boʻlim
Lugʻatlar Ertaklar
Lugʻat turi
Izohli Tarjima Terminologik Frazeologik

Lugʻat maqolalari

35 ta
yoz

YOZ ’bahor bilan kuz oraligʻidagi fasl’. Yo z yopinchigingni hoʻyma, hishda oʻzing bilasan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda asli 'yilning issiq yarmi’ maʼnosini (asosan ’bahor’ maʼnosini) anglatgan bu soʻz oʻz — bek tilida yuqorida taʼriflangan maʼnoni anglatadi; bu ot asli ya:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, IV, 71), keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 386; Devon, III, 174; DS, 250); oʻzbek tilida a un — lisi â unlisiga almashgan: ya:z > yaz > yâz. Bu ot asli yâz- I (’yoy—’) feʼlining ’kurtak (barg) chiqar-’ maʼnosidan oʻsib chiqqan boʻlsa kerak

1. Yilning bahor bilan kuz orasidagi eng issiq fasli

Laylak keldi — yoz boʻldi. Dangasaning ishi bitmas, yoz kelsa ham, qishi bitmas — Maqol

Yoz kechasining yoqimli salqini. Koʻkda daraxtlar ustida gʻuj-zuj yulduzlar yonadi — Oybek, Tanlangan asarlar

Kuz keldi-yu, ketdi yoz: gul, maysa oʻt sargʻaydi — H. Poʻlat

Qirqinchi yshting yoz pallasi edi — S. Karomatov, Oltin qum

2. koʻchma Umrning eng gullagan, yoshlik davri

Yozim oʻtdi, chiroyingizga toʻymai aslo bu quvnoq koʻngil — Gʻayratiy

Toʻliq maqola →
yozmoq

fl. 1. Oʻrogʻliq, taxlangan narsani ochmoq, yoymoq.

Gilamni yozib koʻrmoq.

Bostirmada Ziyodaxon supra yozib, un elab oʻtirar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Hammasiga dasturxon yozib, suvning oʻrniga sharbat, asal bilan qand-u novvot, ziyofat ustiga ziyofat qildi. — Yusuf va Ahmad

2. Gʻijimlanib, bujmayib qolgan narsani tekislamoq.

Soliyev xoli qolgach, gʻaladondan sargʻayib ketgan allaqanday qogʻozlarni olib, kafti bilan gʻijimini yozdi. — Mushtum

3. Toʻshamoq, solmoq.

Bashorat oʻzini qayoqqa qoʻyishini bilmas, opalariga koʻrpacha yozib, yaxshilab oʻtirishlarini iltimos qilar edi. — A. Muxtor, Opa-singillar

Ona-bola bir oʻrin yozib yotdilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

4. Ochmoq, yoymoq; rostlamoq; kermoq.

Panjasini yozmoq. Qanot yozmoq.

Pirnafas aka qulochini yozib, kuchi boricha sanch-qini otdi. — J. Sharipov, Xorazm

5. Toʻplanib, oʻralib, uyilib turgan narsani yoymoq, tarqatmoq.

Xirmondagi paxtalarni yozmoq.

Besh tanobga solingan tuproqni yozib, ochilgan yerni ham chopib, shudgor qilib qoʻyadi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Sochingni yozma dedim-ku! Qulogʻingga tosh bitkur! — N. Safarov, Saodatning qissasi

Pastroqda zarrin popuklarini yozib, xotin-qizlar artelining bayrogʻi hilpiraydi. — A. Muxtor, Opa-singillar

6. Chiqarmoq, ochmoq.

Kimdir suqib ketgan tol yogʻochi koʻkarib, yaproq yozdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Ariq lablarida nihol barg yozar, Tevarak gulbahor, tevarak koʻrkam. — R. Bobojon

7. Tarqatmoq, yoʻqotmoq.

Xafaligini yozmoq.

Bechora kanizlar dard-alamlarini oʻyin-kulgi bilan chiqarar, gʻamlarini shu bilan yozardilar. — J. Sharipov, Xorazm

  • Koʻnglini yozmoq Dard-u hasratini aytib, gʻam-alamdan forigʻ boʻlib, kayfiyatini yaxshilamoq. Gaplashib, koʻnglimni yozgim kelyapti. — S. Ahmad, YulduzQoʻshiq aytib, koʻnglimizni yozamiz Erinsak, dutorning torin uzamiz. — Yusuf va Ahmad
  • Oyoqning chigilini yozmoq Bir oz yurib, oyoq uvushganini tarqatmoq. Ibrohimov oyogʻining chigilini yozgani oʻrnidan turdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
  • Qanot yozmoq 1. Qanotini yoymoq, kermoq. Keyin bir toʻxtab oldi-da, [burgut] qanotlarini yozib, oldinga talpindi. — Oʻ. Umarbekov, CharosQalbimda yangi bir orzu — Sherobodga otlanish orzusi qanot yozdi. — Oʻzbekiston qoʻriqlari
Toʻliq maqola →

Hammasini koʻrish · 35 →

Ertaklar

9 ta
Bir xumcha oltin
Xalq ogʻzaki ijodi

Uch oʻgʻilga otasidan qolgan bir xumcha oltin va ularning taqdiri haqida hikoya qilinadi. Ertakda mardlik, adolat va doʻstlikning qadr-qimmati ochib beriladi.

Ernazar bilan Kimyonazar
Xalq ogʻzaki ijodi

Ertakda otasidan sehrli pichoq meros qolgan Ernazar ismli yigitning sarguzashtlari hikoya qilinadi. U akalarining hasadidan qochib, oʻziga yangi hayot qurishga

Malikai Husnobod
Xalq ogʻzaki ijodi

Zolim podshohning qizi Malikai Husnobod otasining zulmiga qarshi chiqib, oʻz taqdirini oʻzi belgilashga intiladi. U koʻplab qiyinchiliklarni boshidan kechirib,

Mohistara
Xalq ogʻzaki ijodi

Shahzoda Shavkat sirli kiyikni quvib, oʻzga olamga tushib qoladi va u yerda parizod Mohistaraga oshiq boʻladi. Bu sarguzasht uning hayotini butunlay oʻzgartirib

Murqumomo
Xalq ogʻzaki ijodi

Kambagʻal chol topgan gavhar tuxumlar tufayli boyib, podshohga aylanadi. Ammo uning xotini Murqumomo qushini soʻyishga rozi boʻladi, bu esa bolalarning boshiga

Orzijon bilan Qambarjon
Xalq ogʻzaki ijodi

Qambarjon tushida koʻrgan Orzijon ismli malikaga oshiq boʻlib, uni topish uchun uzoq yoʻlga otlanadi. Uning sarguzashtlari davomida turli qiyinchiliklar va sino

Hammasini koʻrish · 9 →