Hayot Foundation loyihasi
Loyiha haqida
Oʻz
Oʻz

Qidiruv

«yoting» boʻyicha 43 ta natija: Izohli

Filtr
Boʻlim
Lugʻatlar Ertaklar
Lugʻat turi
Izohli Tarjima Terminologik Frazeologik

Lugʻat maqolalari

37 ta
yot

YOT ’begona’. Qadr bilmas harindoshdan hadr bilgan yo t yaxshi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat asli ya:t tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, IV, 158), keyinroq a: unli — sining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 386; Devon, III, 174; DS, 247); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga al— mashgan: ya:t > yat > yât. Bu soʻzni yav soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -v, -t qismlari qoʻshimcha boʻlsa kerak deyiladi (ЭСТЯ, IV, 158), lekin ya:- qismi qanday maʼno anglatishi aniq aytilmaydi (Bu qism 'qarshi tomonda boʻl-’ maʼnosini anglatgan feʼl boʻlsa kerak). 1 Qarindoshligi yoʻq; begona. . n — dedi. N. Qilichev, Chigʻiriq. Ular [Japaq va Suluv

2. Tanish boʻlmagan, notanish, begona; oʻzga, chet

Otabek oʻzi bilan koʻrishgan bundagi ikkita yot kishini tanimaganlikdan bir-bir qayta qarab, ularni koʻz ostidan kechirdi. A — Qodiriy, Oʻtgan kunlar

3. q. x. Yovvoyi, begona

Boʻyi yerdan toʻrt barmoq koʻtarilgan gʻoʻza oralariga yoyilgan xotin-qizlar.. paxta oralaridagi yotoʻtlarni termoqda edilar — S. Ayniy, Qullar

Toʻliq maqola →
yotmoq

fl. 1. Tanani yerga (karavot, toʻshak va shu kabilarga) berib choʻzilmoq, uzala tushmoq.

Yerga yotmoq. Oʻt ustiga yotmoq.

Yoʻlchi quruq namatga yotib, ustiga koʻrpacha yopdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Hasanali sekin-gina daricha ostiga yotib, hujra ichiga quloq soldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

U kelganda, Qurbon ota oʻrnida yonboshlab yotar, Maxsum uxlab qolgan edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Kimdir chalqancha yotib ingrardi, yordam soʻrardi. — A. Ubaydullayev, Qonli izdan

2. Joyni band qilmoq, joylashmoq.

Kitob stol ustida yotibdi.

Tanchaning ustida boyning sadaf tasbehi, koʻzoynagi yotar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

3. Saqlanmoq; turmoq.

Koʻylak sandiqda yotibdi.

Yenglarining taxidan bu koʻylakning naftalin hidini singdirib, alla-qayerda uzoq vaqt yotgani bilinib turardi. — A. Muxtor, Opa-singillar

4. Tunamoq, uxlamoq.

Bola beshikda yotadi.

Yuring, opajon, bugun biznikida yoting [dedi Roʻzimat]. — A. Qahhor

Hali yotmoqqa vaqt erta edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

5. Kasal boʻlmoq, tobi qochmoq.

Bemor uzoq yotdi.

Eshitdingizmi, ulugʻ afandimning tobi qochib qolibdi. Boyoqish qattiq yotgan emish. — S. Ahmad, Hukm

Volidamiz bedom-darak ketgan ikki oʻgʻlining dard-firoqida kuyib, yotib qolibdilar. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

6. Hibsda boʻlmoq, qamalmoq.

Yotib chiqmoq.

Qani u [Yoʻlchi], sevikli aka, qayerda, qaysi zindonda yotadi! — Oybek, Tanlangan asarlar

Mirza Muhiddin tomonidan ehtiyot chorasi koʻrilganicha, bir yildan ortiqroq soʻroqsiz yotdi. — A. Qahhor, Sarob

7. s. t. Toʻxtamoq, toʻxtab qolmoq, yopilmoq.

Soat yotdi. Tramvay-trolleybuslar yotgan.

Samovar yotgan, bir chol choynak-piyola artar, hovuz boʻyidagi supada kimdir xur-rak otib uxlar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

8. bekor yotmoq Ravish va ravishdoshlar bilan birikib, ish-harakat yoki holatning doimiy, davomiy ekanligini bildiradi, masalan,, osilib yotmoq, ishlab yotmoq, qarovsiz yotmoq.

Uch xonali uy boʻm-boʻsh, huvullab yotardi. — A. Ubaydullayev, Qonli izdan

Bu eʼlonlar oldida turli kasbdagi odamlar uymalanib yotadi. — A. Muxtor, Opa-singillar

  • Yotib yemoq Biror joyda ishlamay, pul topmay, oʻz jamgʻarmasini xarjlab yashamoq. Yotib yeyishga togʻ ham chidamaydi. — Maqol
  • Yotib qolmoq 1. Uxlamoq. Karim akasinikida yotib qoldi;Odatda erta bilan va kechqurun bozori bir oz qiziydi-yu, tush paytida savdo-sotiq yotib qoladi. — M. Osim, Ibn Sino qissasi;Mehri kasalxonada uzoq yotib qoldi. — A. Qahhor, Bosh-siz odam
  • Yotib qolguncha, otib qol! Oxirgi kuchingni ham ishga sol, fursatni qoʻldan bermay, harakatingni qil, maʼnosida ishlatiladigan ibora. Bezori oʻz manfaati yoʻlida hamma narsadan kechadigan yigit boʻlgani uchun, yotib qolguncha, otib qol, qabilida ish koʻrmoqchi boʻldi. — I. Qalandarov, Shoxidamas, bargida
  • Tiqilib yotibdi Toʻlib-toshib ketgan, juda koʻp. Vaholanki, respublikamizdagi barcha savdo bazalarida etik tiqilib yotibdi. — Gazetadan
Toʻliq maqola →
yoʻtal

YOʻTAL ’nafas olish aʼzolarining kasallangani natijasida havo oqimining kuch bilan boʻlinib-boʻlinib chiqishi’. Domla yoʻtaldi va yoʻtalning zoʻri— dan qizarib ketdi (Parda Tursun). Bu ot qadimgi turkiy tilda maʼno taraqqiyoti natijasida yötäl- feʼlidan oʻsib chiqqan boʻlsa kerak: 'harakat’ -> ’shunday harakat hosilasr’. Bu soʻzni qadimgi turkiy tilda ’yoʻtal-’ maʼnosini anglatgan yöt- feʼlidan -(ü)l qoʻshimchasi bilan yasalgan deb talqin etish ham mavjud (ЭСТЯ, I, 557); keyinchalik oʻzbek tilida ikkinchi boʻgʻindagi ü unlisi ä unlisiga almashgan, ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: yöt- + oʻl = yötül > yötäl > yotäl

1. Nafas yoʻlining kasallanishi, qichishi tufayli xirilloq va shovqin aralash oʻqtin-oʻqtin kuchli zarb bilan nafas chiqarish

Kuzning yoqimsiz shamoli oʻpkani qichitib, yoʻtalni qistatar.. edi — A. K, o-diriy, Oʻtgan kunlar

Domla yoʻtaldi va yoʻtalning zoʻridan qizaribketdi — P. Tursun, Oʻqituvchi

2. Shunday hodisa bilan kechadigan kasallik

Yoʻtalni davolamoq. Yoʻtalga qarshi dori bermoq

3. Biror narsadan belgi (xabar) berish, unga ishora qilish maqsadida chiqariladigan shunday tovush

Boʻtaboy bu yoʻtalning maʼnosiga darrov tushundi.. derazadan tashqariga qaradi — A. Qahhor, Qoʻshchinor chirok-lari

Toʻliq maqola →
yotiq

1. ayn. Gorizontal.

Yotiq chiziq.

2. Biror tomonga qiyshaygan; qiya.

Yotiq sohil. Yotiq oʻsgan daraxt.

Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam bosardi. A. — Qah-hor, Maston

Navoiy qilichni hassa kabi tutib, yotiq tepadan ildam pastga tushdi. — Oybek, Navoiy

  • Yotigʻi bilan Kishining asabini qoʻzgʻamaydigan darajada, muloyimlik va ohistalik bilan (muomala haqida). Yotigʻi bilan tushuntirmoq.Asalbibi, qizim yengillik qilib, qarindosh oldida yana shovqin koʻtarmasin, keyincha yotigʻi bilan soʻzlashib koʻrar-man, deb voqeani yashirgan edi. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalarZokir yotigʻi bilan har qancha gapirsa ham, foydasi yoʻqligini sezdi. — P. Qodirov, Uch ildiz
Toʻliq maqola →
yotoq

ot 1. Yotadigan joy, oʻrin, xona.

Yotogʻing boʻlsin guldek, Oʻzing tur yorugʻ kundek. — Q. Muhammadiy

Kuldi goʻzal tongning yuzi, Qushlar turdi yotogʻidan. — Gʻayratiy

2. Tashkilot, muassasa yoki oʻquv yurtining oʻz xodimlari, oʻquvchi va talabalari uchun qurgan va ular yashaydigan bino.

Ular yotoqqa borishdi. — I. Rahim, Chin muhabbat

Oʻlmas ixtiyorsiz qulogʻini ushlab, sekin yotoqqa tomon burilgan edi, Murod toʻxtatdi. — A. Qahhor, Yillar

Toʻliq maqola →
yotlik

ot Begonalik, bir-biriga notanishlik.

Pirnazar polvon bilan [Turgʻunboy] Anchagacha jim ketishdi. Lekin oralaridagi boyagi yotlik bir qadar yoʻqolgan, bir-biriga moyillik paydo boʻlgan edi. — R. Rahmon, Mehr koʻzda

Toʻliq maqola →

Hammasini koʻrish · 37 →

Taʼriflar ichida

3 ta
yolchimoq

yolchi Yetarli darajada taʼminlanmoq; toʻymoq, qoniqmoq, qonmoq. Umrida yolchib ovqat yemagan, izzat koʻrmagan Nazirqul uchun bundan ortiq baxt yoʻq edi. S. Ahmad, Hukm K

yotmoq

yot Tanani yerga (karavot, toʻshak va shu kabilarga) berib choʻzilmoq, uzala tushmoq. Yerga yotmoq. Oʻt ustiga yotmoq. Yoʻlchi quruq namatga yotib, ustiga koʻrpacha yopdi

yotmoq

yot Tanani yerga (karavot, toʻshak va shu kabilarga) berib choʻzilmoq, uzala tushmoq. Yerga yotmoq. Oʻt ustiga yotmoq. Yoʻlchi quruq namatga yotib, ustiga koʻrpacha yopdi

Ertaklar

3 ta
Mahmud yamoqchi
Xalq ogʻzaki ijodi

Mahmud ismli kambagʻal yamoqchi chol bilan sarguzashtga otlanadi. Ular birgalikda sirli xazinani topish yoʻlida harakat qilishadi va Mahmudning hayoti butunlay

Qorasoch pari
Xalq ogʻzaki ijodi

Yetim qiz Qorasoch pari oʻzining aql-zakovati va sehrli qobiliyatlari bilan mamlakatni boshqaradi. Uning donoligi va adolati tufayli mamlakat obod boʻladi, ammo

Uch koʻknori
Xalq ogʻzaki ijodi

Uch doʻstning har biri oʻz orzulari ortidan quvib, boylikka erishishga intiladi. Ertak kutilmagan voqealar va xayollar bilan toʻla boʻlib, ularning sarguzashtla