sft. Yeri yoʻq.
Mulla Obid Tiktepa chorakor va yersizlarini juda ham ranjitadi. A. — Qodiriy, Obid ketmon
Qidiruv
«yersiz» boʻyicha 220 ta natija: Izohli
Filtr
Lugʻat turi
Lugʻat maqolalari
213 tafl. 1. Taom isteʼmol qilmoq, ovqatlanmoq, tanovul qilmoq.
Qovun yesang — sahar ye, sahar yemasang — zahar ye. — Maqol
Birov ichib oʻlgan deydi, birov yomonroq ovqat yegan ekan deydi. — Guldasta
U [Bektemir] okopda qattiq nonni kisirlatib chaynab, konserva bilan qoʻshib, maza qilib yedi. — Oybek, Quyosh qoraymas
2. Tirikchilik yoki maishat uchun ishlatmoq, sarf qilmoq.
Yotib yeganga togʻ ham chidamaydi. — Maqol
U [mirzo] bir kunlik daromadini oʻn kun yer edi. — A. Qahhor, Mirzo
Hosilini yeganda eslasalar, bas, degan orzu-oʻyi qurshamish uni. — Guldasta
3. Oʻziniki qilmoq, oʻzlashtirib olmoq.
Uyezd hokimi akangni mingboshi qilaman deb, uch ming yigirma yetti soʻm pulini yeb, saylovda degrezlik Isomiddin degan jallobni saylagan ekan. — A. Qahhor, Yillar
Akam birovning tomini teshib qamalgan emas yo birovning haqini yegan emas. — Oybek, Tanlangan asarlar
4. Koʻchma Ishdan, safdan chiqarmoq; shikastlantirmoq, mayib qilmoq; oʻldirmoq.
Otni yeding, dedim ichimda. — Oybek, Tanlangan asarlar
— Shunday, doʻstim. Endi uning oʻzini yoʻq qilmasak, seni ham, meni ham yeydi — dedi Davlatyor. — P. Tursun, Oʻqituvchi
Kambagʻalchilik odamning yorugʻ dunyodan boʻlgan umidini kemirib, zangday yeb tashlar ekan. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
5. kaltak yemoq Baʼzi soʻz-otlar bilan qoʻllanib, shaxsga shu soʻz bildirgan narsaning (zarbning) tegishi maʼnosini bildiradi. Masalan,, musht yemoq, qamchi yemoq, tepki yemoq, shapaloq yemoq, tarsaki yemoq va boshqalar
- Adabini (yoki taʼzirini) yemoq vaqtincha qozongan muvaffaqiyatlari bilan taltayib ketgan fashistlar adablarini yemoqdalar. — N. Safarov, Tanlangan asarlarBoʻldi, yaxshilar, shuncha taʼzirini yedi, endi tavba qilgandir. — A. Muhiddin, Riyokor
- Barham yemoq Dunyoda nohaqlik qancha kamaysa, tuhmat barham yesa, shuncha yaxshi. — Shuhrat, Jannat qidirganlar
- Boshini yemoq Bu feʼling boʻlsa, yo murodingga yetasan, yo boshingni yeysan. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
- Gap yemoq Qishning uzun kunlarida ulfatlar bu yerda gap yeyishadi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
- Dakki (yoki dashnom) yemoq Kichkina bir qizchadan dakki yegan haligi ayol Ergashoyni talab berdi. — N. Safarov, Tanlangan asarlar
- Dam yemoq
- Zaxa yegan
- Ilonning yogʻini yegan Shum ukasi, ilonning yogʻini yegan moʻltoni onasi borligini yashirgandir — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Ichini (yoki ich-etini) yemoq Ruhan azoblanmoq, bezovtalanmoq. U shu ogʻir fikrlar bilan ichini yeb turganda, ichkaridan paranjili xotin chiqib, erkaklardan olisroqda toʻxtadi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otgunchaSodda qishloq bolasi diliga tugilgan gaplarni aytolmay, koʻp vaqt ich-etini yeb, sarosimada yurdi. — S. Ahmad, Ufq
- Lat (yoki shikast) yemoq Boʻronda lat yegan tomlar, taxta devorlar remont qilindi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchliHavo jangida shikast yegan nemis samolyoti yigirma-oʻttiz metr nariga kelib qoʻndi. — A. Qahhor, Oltin yulduz
- Oftob yemoq Oftob taʼsiri oʻtmoq, tegmoq. Uzun shim kiygan bu yosh yigitning siniqqan rangiga koʻzi tushishi hamon, oftob yemagan studentlardan boʻlsa kerak, deb oʻyladi. — S. Anorboyev, Oqsoy
- Pand yemoq
- Pishirib ye (pishirib yesin, pishirib yeydimi) Oʻzingga buyursin, oʻzingdan boshqaga kerakmas maʼnosini bildiradi. Gulnor oʻlgur, seni birov pishirib yeydimi? — Oybek, Tanlangan asarlar
- Pushaymon yemoq (yoki boʻlmoq) Biror ish, xatti-harakati uchun afsuslanmoq, afsus chekmoq. Hoy Sodiq, koʻzingni och! Keyin pushaymon yeysan! — S. Abduqahhor, Koʻzlar
- Sovuq yemoq Sovqotmoq. Ot pishqirigʻidan choʻchib tushdi-yu, shundagina oʻzining sovuq yeya boshlaganini sezdi. — N. Fozilov, Diydor
- Taraddudini yemoq (yoki koʻrmoq) Harakatini qilmoq. Urush taraddudin hammangiz yenglar. — Yusuf va Ahmad
- Firib yemoq
- Esini (yoki aqlini, miyasini) yemoq Hoy Yoʻlchi, esingni yedingmi? — Uyat. Oybek, Tanlangan asarlar
- Quloq-miya(si)ni yemoq Gapiraverib joniga tegmoq. Bas qil, quloq-miyamni yeding!shsh Ey, qoʻying, afandim, shu gap bilan oʻn yildan beri quloq-miyamni yeysiz. — A. Muxtor, Opa-singillar
- Gʻamini (yoki qaygʻusini) yemoq Tashvishini qilmoq, oʻylamoq. Taxtda oʻtirgan Nekolay sani, mani qaygʻumizni yeydimi? — Oybek, Tanlangan asarlarSiz, oʻgʻlim, gazet-pazetingizni koʻrib, kechqurunning gʻamini yeng. — A. Qahhor, Asror bobo
- Gʻam yemoq
- Yeb yuborgudek (yoki qoʻygudek) Oʻta gʻazab, jahl bilan. Sanobar koʻzlarini katta ochib, Eshon oyiga yeb yuborguday qaradi. — K. Yashin, HamzaU Sheraliga yeb qoʻygudek tikilib qoldi. — S. Karomatov, Oltin qum
- Yegani oldida, yemagani ketida Roʻzgʻori yaxshi taʼminlangan, hamma narsa taxt, kamchiligi yoʻq. Nusratullaning yoʻli boshqa, uning tappa-tayyor ota mulki bor, yegani oldida, yemagani ketida. — A. Muxtor, Opa-singillar
- Yemagan somsaga pul toʻlamoq Bekordan-bekor chiqimdor boʻlmoq, haq toʻlamoq; qilmagan ishiga javobgar boʻlmoq. Yemagan somsaga pul toʻlash, deb shuni aytadi — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
ot 1. (Y — katta) Quyoshdan keyingi uchinchi planeta.
Yer shari. Yer aylanasi. Yer Quyosh atrofida aylanadi. Yerning sunʼiy yoʻldoshi.
Agar Yer sharining yarmi tilla, yarmi yer boʻlib, birov mendan qaysi tomonida yashaysiz, deb soʻrasa, men ikkilanmay, yer tomonini tanlagan boʻlardim. — N. Fozilov, Qush — qanoti bilan
2. Shu planetaning quruqlik qismi (suv bilan qoplangan qismiga qarama-qarshi qoʻyilganda).
Yer planetamizning oltidan bir qismini tashkil etadi.
3. Planetamiz qobigʻining sirtqi qatlami.
Yer bagʻri. Yer osti boyliklari. Qora (qaro) yerga kirgur! (qargʻish). Yer yutgur! (qargʻish). Osmon uzoq, yer qattiq. — Maqol
Bir vaqt yer osti dukullagandek boʻldi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
4. Narsalar turgan, tirik organizmlar hayot kechirayotgan yuza, sath (shaxs yoki boshqa narsalarga nisbatan).
Yerga palos solmoq. Tomdan yerga qulamoq. Kosa stoldan yerga tushib sindi. Yerga tushgan — yetimniki. — Maqol
Sidiqjon boʻsagʻadan bir qadam ichkarida choʻnqaydi-da, bolani yerga qoʻyib, onasiga yoʻlladi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
5. Yer sathining muayyan bir qismi; joy, hudud.
Toshloq yer. Obod yer. Haydalgan yer. Baland-past yerlar.
Yigit ufqlarga tutash yerlarni koʻzdan kechiradi. — Gazetadan
Yaradorlarni tezda xavf-xatarsiz yerga olib chiqish zarur boʻlib qoldi. — T. Rustamov, Mangu jasorat
6. Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan tuproq qatlami, ekin, daraxt va shu kabilar ekiladigan joy, maydon.
Men ham dehqon bolasiman Otam Odil koʻr degan qoʻqonlik boyning yerini jar edi. — A. Qahhor, Asarlar
Mehnati-la gullatar Bir tanobcha yerini. — Gʻayratiy
Choʻl odami xuddi yantoqqa oʻxshashi kerak oyogʻi ostidagi rizqi sochilgan yerga chuqur tomir otishi lozim. — Gazetadan
Yering boʻlsa, mehnati ham, rohati ham oʻzingniki boʻladi. — Oybek, Tanlangan asarlar
7. Biror narsa band qilib turgan, egallagan oʻrin, joy; makon.
Daraxt bir yerda koʻkaradi. — Maqol
Hokim choʻzilib yotgan yeridan turib, tashqari chiqdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Ofitser yiqildi va yotgan yerida qoʻlini koʻtardi. — A. Qahhor, Oltin yulduz
8. Biror mamlakat, davlat, xalq, xoʻjalik va shu kabilarga qarashli hudud.
Qoni, eti., yeri, tili., bir boʻlgan bir xalq nima uchun ikki dushman guruhga boʻlinib, bir-birining qonini toʻkadi? — Oybek, Navoiy
Oʻn uch xoʻjalik yerini qoʻshibdi traktor bir yarim kun ishlab, tizza boʻyi haydab beribdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
9. Biror narsaning yoki aʼzoning ayrim qismi, oʻrni, nuqtasi, joyi.
Gilamning bir yerida dogʻi bor. Haq — yerini topar. — Maqol
Xat sakkiz buklanib, qizil ipak bilan bir-ikki yeridan chatilgan va Otabekka atalgan edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Besh yeridan oʻq yeganiga qaramay yer bagʻirlab ketishdi. — Oybek, Quyosh qoraymas
Hoji xola oʻz tarjimayi holining juda koʻp yerlarini tashlab ketdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
10. Ish joyi, muassasa, tashkilot.
Ish-lagan yeridan hujjat keltirmoq. Biror yerga arz qilmoq.
[Badriy:] Sizlar bilan boshqa yerda gaplashaman! — Z. Said, N. Safarov, Tarix tilga kirdi
11. koʻm. vzf. (joʻnalish, oʻrin-payt, chiqish kelishigi shaklida) Payt, oʻrin, sabab kabi munosabatlarni bildiradi.
Kutilmagan yerda shaharning aʼyonlaridan boʻlgan Salim sharbatdor deganning Komilbek ismli oʻgʻlidan sovchilar kelib qoldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Roʻzimat aytmoqchi, gap boshqa yerda boʻlishi ham mumkin. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Sariq atlasni kiyishga chogʻlab koʻrgan boʻlsa-da, biroq koʻylakni olgan yerida bu fikrdan qaytdi. — K. Yashin, Hamza
- Yer bilan yakson boʻlmoq
- Yer boʻlmoq Yoʻq boʻlmoq, yerga kirmoq. Elga qoʻshilsang, er boʻlasan, eldan ajralsang, yer boʻlasan. — MaqolKoʻp ogʻiz bir boʻlsa, bir ogʻiz yer boʻlar. — Maqol
- Yerga urmoq Qadrini kamsitmoq, tahqirlamoq. Men nomus-orimni yerga urgan dushmanimning qonini oʻz qoʻlim bilan toʻkishim kerak — K. Yashin, HamzaQoʻysangiz-chi. Oʻzingizni juda ham yerga urib yubordingiz-e. — K. Yashin, Hamza
- (Yuzini) Yerga qaratmoq Nomus-hijolatga qoʻymoq. El-yurt ichida olamga dovrugʻi ketgan otamning yuzini yerga qaratdi. — K. Yashin, HamzaVatanning amri shu, burchingni bajar, Oxiri yuzimni yerga qaratma! — GʻayratiyUyalmaysanmi Men falonchiga tegaman, deb ota-onangni yerga qaratib qoʻyishga! — Hamza, Paranji sirlari
- Yer ostidan qaramoq Yuzni yer tomonga qilgan holda roʻparasidagiga qaramoq. Ertoyev yigitlarga yer ostidan bir qaradi-yu, peshonasidagi ajinlari yozilib, kutilmaganda xushnud jilmaydi. — O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa
- Yer(ning) tagida(n) boʻlsa ham Qayerda(n) boʻlsa ham. Ma, laylak, yer tagidan boʻlsayam, ikkita vino topib ke. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
- Yer tishlamoq Bombardimonda yuzlab fashist soldat, ofitserlari yer tishladi.
- Yer chizib qolmoq Kamol qozi ancha past tushib, Safoxon toʻra oldida yer chizib qoldi. — K. Yashin, Hamza
- Yer yuzi Butun dunyo, olam. Bu xabar butun yer yuziga tarqaldi. Yer yuzidan kelayotgan xabarlar.
- Yer qilmoq Qattiq beobroʻ qilmoq, yerga kiritmoq. Siz rahbarsiz! Meni bir imo bilan yer qilib qoʻyishingiz mumkin. — S. Nurov, Narvon
- Burnini yerga ishqamoq Rosa taʼzirini, adabini bermoq.
- Gapni bir yerga qoʻymoq
- Osmon yiroq (uzoq), yer qattiq Hayot, yashash sharoiti nochor va ilojsizlik holatida degan maʼnoda qoʻllanuvchi ibora. Ibn Yamin tabiblik, Jahonbuvi doyalik qilishdi. Lekin bu bilan ham murod hosil boʻlmadi. Osmon uzoq, yer qattiq edi! Sal kunda olti bola olamdan oʻtdi. — K. Yashin, Hamza
- Soʻzini (yoki gapini, iltimosini) yerda qoldirmoq Soʻzini (gapini, iltimosini) bajarmaslik, inobatga olmaslik. Oyim buvimning soʻzini yerda qoldirmadi-yu, oʻylab-oʻylab, oxiri Damirni topdi. — H. Nazir, Yonar daryoGavhar uning qorongʻida gʻira-shira koʻrinib turgan mehribon chehrasidan bu safar ham iltimosini yerda qoldirolmaganini tushundi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
- Tuyaning dumi yerga tegganda
- Qolgan yeridan Kelib toʻxtagan, uzilib qolgan joyidan (biror ish, xatti-harakat haqida). Ana endi uyquni qolgan yeridan olavering — S. Siyoyev, Yorugʻlik
ot Yeri yoʻq boʻlish.
2. Biror narsa ichiga damlangan havo; dam
Ballonning yeli chiqib ketibdi
Otabek oʻn besh daqiqalardan soʻng, ichiga yel qamalgan pufakdek, "uff" etib yuborgach, oʻrnidan turdi — Abdulla Qodiriy, Oʻtgan kunlar
3. Ichakda hosil boʻladigan havo, gaz
Qabziyat ortdida, qabziyat.. Shu vaqt bir yel yurishsa, koʻzim ochilarmidi — Abdulla Qodiriy, Obid ketmon
ot 1. Hayvonlarga beriladigan gʻalla mahsulotlari va ulardan tayyorlanadigan ozuqa.
Yem yegan ot toʻrvani teshar. — Maqol
Yanga oxurdagi yemini yamlab yutayotgan sigirga qaradi. — S. Nurov, Karvon
Tarlonga azonda besh kilo, tushda besh kilo, oqshomda ham shuncha arpa yem berdim. T. — Murod, Ot kishnagan oqshom
2. Qoʻlda boqiladigan qushlarga beriladigan goʻsht.
3. Qarmoqqa yoki tuzoqqa ilintirib qoʻyiladigan goʻsht, chuvalchang va shu kabilar
- Baland (yoki katta) oxurdan yem yemoq Hayot, maishat darajasi yuqori boʻlmoq (yakka shaxs haqida). Siz baland oxurdan yem yeb yurgan bolaga oʻxshaysiz. — S. Siyoyev, YorugʻlikSen katta oxurdan yem yeb oʻrgangansan, chidolmaysan. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Yem boʻlmoq Narsaga yoki kimsaga yemish boʻlmoq, yirtqichlar ogʻziga tushib halok boʻlmoq. Ikki shunqor talashsa, bir qargʻaga yem boʻlar. — Maqol— Turgʻunoy, — dedi Maston, — shu yerda qoladigan boʻlsak, boʻriga yem boʻlamiz. — A. Qahhor, Maston
- Oq yem boʻlmoq Suvda koʻn turib yoki chaynalaverib oqarib ketmoq (et yoki teri haqida). Ogʻzidagi oq yem boʻlib ketgan chandirni olib, namat tagiga qistirgan kampir yigʻlab yubordi. — S. Ahmad, Hukm
Taʼriflar ichida
7 tamasxaraboz Tomoshaxonalarda, sayillarda va umuman xalq koʻp toʻplangan joylarda tomoshabinlarni kuldiradigan oʻyinlar koʻrsatuvchi qiziqchi, artist. Sirk masxarabozi. Bos
kechir Kechmoq feʼlining orttirma nisbati. Suv kechirmoq. Xayolidan kechirmoq. Afv etmoq, gunoh, xato va shu kabilarni oʻtmoq. Yaxshi yozolmaganingni kechirish mumkin, le
tiq Bir narsani boshqasiga sanchib, suqib kiritmoq. Bigiz tiqmoq. Xanjar tiqmoq. Yerda ham xosiyat koʻp Yerga choʻpni tiqib quysang, koʻkarib, qulochga sigʻmas daraxt pay
tiq Bir narsani boshqasiga sanchib, suqib kiritmoq. Bigiz tiqmoq. Xanjar tiqmoq. Yerda ham xosiyat koʻp Yerga choʻpni tiqib quysang, koʻkarib, qulochga sigʻmas daraxt pay
barmoq Qoʻl va oyoq panjasining beshta harakatchan qismidan har biri. Bosh barmoq. Koʻrsatkich barmoq. Oʻrta barmoq. Besh barmoqning birini tishlasang, bari ogʻrir. Maqol
bo‘yin (3-shaxs birlikda — boʻyni) Odam va umurtqali hayvonlar gavdasining bosh bilan tanani biriktiruvchi qismi. Oʻgʻrini solsang qoʻyningga, Sirtmoq tushar boʻyningga.