от 1. (Й — катта) Қуёшдан кейинги учинчи планета.
Ер шари. Ер айланаси. Ер Қуёш атрофида айланади. Ернинг сунъий ёʻлдоши.
Агар Ер шарининг ярми тилла, ярми ер бўлиб, биров мендан қайси томонида яшайсиз, деб сўраса, мен иккиланмай, ер томонини танлаган бўлардим. — Н. Фозилов, Қуш — қаноти билан
2. Шу планетанинг қуруқлик қисми (сув билан қопланган қисмига қарама-қарши қўйилганда).
Ер планетамизнинг олтидан бир қисмини ташкил этади.
3. Планетамиз қобиғининг сиртқи қатлами.
Ер бағри. Ер ости бойликлари. Қора (қаро) ерга киргур! (қарғиш). Ер ютгур! (қарғиш). Осмон узоқ, ер қаттиқ. — Мақол
Бир вақт ер ости дукуллагандек бўлди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён
4. Нарсалар турган, тирик организмлар ҳаёт кечираётган юза, сатҳ (шахс ёки бошқа нарсаларга нисбатан).
Ерга палос солмоқ. Томдан ерга қуламоқ. Коса столдан ерга тушиб синди. Ерга тушган — етимники. — Мақол
Сидиқжон бўсағадан бир қадам ичкарида чўнқайди-да, болани ерга қўйиб, онасига ёʻллади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
5. Ер сатҳининг муайян бир қисми; жой, ҳудуд.
Тошлоқ ер. Обод ер. Ҳайдалган ер. Баланд-паст ерлар.
Йигит уфқларга туташ ерларни кўздан кечиради. — Газетадан
Ярадорларни тезда хавф-хатарсиз ерга олиб чиқиш зарур бўлиб қолди. — Т. Рустамов, Мангу жасорат
6. Қишлоқ хўжалигида фойдаланиладиган тупроқ қатлами, экин, дарахт ва шу кабилар экиладиган жой, майдон.
Мен ҳам деҳқон боласиман Отам Одил кўр деган қўқонлик бойнинг ерини жар эди. — А. Қаҳҳор, Асарлар
Меҳнати-ла гуллатар Бир танобча ерини. — Ғайратий
Чўл одами худди янтоққа ўхшаши керак оёғи остидаги ризқи сочилган ерга чуқур томир отиши лозим. — Газетадан
Еринг бўлса, меҳнати ҳам, роҳати ҳам ўзингники бўлади. — Ойбек, Танланган асарлар
7. Бирор нарса банд қилиб турган, эгаллаган ўрин, жой; макон.
Дарахт бир ерда кўкаради. — Мақол
Ҳоким чўзилиб ётган еридан туриб, ташқари чиқди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
Офицер йиқилди ва ётган ерида қўлини кўтарди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз
8. Бирор мамлакат, давлат, халқ, хўжалик ва шу кабиларга қарашли ҳудуд.
Қони, эти., ери, тили., бир бўлган бир халқ нима учун икки душман гуруҳга бўлиниб, бир-бирининг қонини тўкади? — Ойбек, Навоий
Ўн уч хўжалик ерини қўшибди трактор бир ярим кун ишлаб, тизза бўйи ҳайдаб берибди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
9. Бирор нарсанинг ёки аъзонинг айрим қисми, ўрни, нуқтаси, жойи.
Гиламнинг бир ерида доғи бор. Ҳақ — ерини топар. — Мақол
Хат саккиз букланиб, қизил ипак билан бир-икки еридан чатилган ва Отабекка аталган эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Беш еридан ўқ еганига қарамай ер бағирлаб кетишди. — Ойбек, Қуёш қораймас
Ҳожи хола ўз таржимайи ҳолининг жуда кўп ерларини ташлаб кетди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
10. Иш жойи, муассаса, ташкилот.
Иш-лаган еридан ҳужжат келтирмоқ. Бирор ерга арз қилмоқ.
[Бадрий:] Сизлар билан бошқа ерда гаплашаман! — З. Саид, Н. Сафаров, Тарих тилга кирди
11. кўм. взф. (жўналиш, ўрин-пайт, чиқиш келишиги шаклида) Пайт, ўрин, сабаб каби муносабатларни билдиради.
Кутилмаган ерда шаҳарнинг аъёнларидан бўлган Салим шарбатдор деганнинг Комилбек исмли ўғлидан совчилар келиб қолди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Рўзимат айтмоқчи, гап бошқа ерда бўлиши ҳам мумкин. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Сариқ атласни кийишга чоғлаб кўрган бўлса-да, бироқ кўйлакни олган ерида бу фикрдан қайтди. — К. Яшин, Ҳамза
- Ер билан яксон бўлмоқ
- Ер бўлмоқ Ёʻқ бўлмоқ, ерга кирмоқ. Элга қўшилсанг, эр бўласан, элдан ажралсанг, ер бўласан. — МақолКўп оғиз бир бўлса, бир оғиз ер бўлар. — Мақол
- Ерга урмоқ Қадрини камситмоқ, таҳқирламоқ. Мен номус-оримни ерга урган душманимнинг қонини ўз қўлим билан тўкишим керак — К. Яшин, ҲамзаҚўйсангиз-чи. Ўзингизни жуда ҳам ерга уриб юбордингиз-э. — К. Яшин, Ҳамза
- (Юзини) Ерга қаратмоқ Номус-ҳижолатга қўймоқ. Эл-юрт ичида оламга довруғи кетган отамнинг юзини ерга қаратди. — К. Яшин, ҲамзаВатаннинг амри шу, бурчингни бажар, Охири юзимни ерга қаратма! — ҒайратийУялмайсанми Мен фалончига тегаман, деб ота-онангни ерга қаратиб қўйишга! — Ҳамза, Паранжи сирлари
- Ер остидан қарамоқ Юзни ер томонга қилган ҳолда рўпарасидагига қарамоқ. Эртоев йигитларга ер остидан бир қаради-ю, пешонасидаги ажинлари ёзилиб, кутилмаганда хушнуд жилмайди. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса
- Ер(нинг) тагида(н) бўлса ҳам Қаерда(н) бўлса ҳам. Ма, лайлак, ер тагидан бўлсаям, иккита вино топиб ке. — С. Сиёев, Ёруғлик
- Ер тишламоқ Бомбардимонда юзлаб фашист солдат, офицерлари ер тишлади.
- Ер чизиб қолмоқ Камол қози анча паст тушиб, Сафохон тўра олдида ер чизиб қолди. — К. Яшин, Ҳамза
- Ер юзи Бутун дунё, олам. Бу хабар бутун ер юзига тарқалди. Ер юзидан келаётган хабарлар.
- Ер қилмоқ Қаттиқ беобрў қилмоқ, ерга киритмоқ. Сиз раҳбарсиз! Мени бир имо билан ер қилиб қўйишингиз мумкин. — С. Нуров, Нарвон
- Бурнини ерга ишқамоқ Роса таъзирини, адабини бермоқ.
- Гапни бир ерга қўймоқ
- Осмон йироқ (узоқ), ер қаттиқ Ҳаёт, яшаш шароити ночор ва иложсизлик ҳолатида деган маънода қўлланувчи ибора. Ибн Ямин табиблик, Жаҳонбуви доялик қилишди. Лекин бу билан ҳам мурод ҳосил бўлмади. Осмон узоқ, ер қаттиқ эди! Сал кунда олти бола оламдан ўтди. — К. Яшин, Ҳамза
- Сўзини (ёки гапини, илтимосини) ерда қолдирмоқ Сўзини (гапини, илтимосини) бажармаслик, инобатга олмаслик. Ойим бувимнинг сўзини ерда қолдирмади-ю, ўйлаб-ўйлаб, охири Дамирни топди. — Ҳ. Назир, Ёнар дарёГавҳар унинг қоронғида ғира-шира кўриниб турган меҳрибон чеҳрасидан бу сафар ҳам илтимосини ерда қолдиролмаганини тушунди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
- Туянинг думи ерга тегганда
- Қолган еридан Келиб тўхтаган, узилиб қолган жойидан (бирор иш, хатти-ҳаракат ҳақида). Ана энди уйқуни қолган еридан олаверинг — С. Сиёев, Ёруғлик