Қидирув

сфт. 1. Ёруғ, равшан эмас; нурсиз.

Хира ёруғ унинг юзини бир дамгина ёритади. — С. Зуннунова, Кўк чироқлар

Шифтга илинган тошчироқ чайла ичини хира ёритиб турарди. — Ёшлик

2. Тиниқ, шаффоф эмас.

Хира сув.

Трамвайнинг хира ойнасидан бўш вагонда ўтириб кетаётган кондуктор лип этиб бир кўринишдаёқ Зайнабнинг бутун хаёлини ўғир-лаб кетганини билармикан? — С. Зуннунова, Кўк чироқлар

3. Ноаниқ равишда; яққол кўзга ташланмайдиган.

Шундан сўнг улар ҳув олисда кўзга хира ташланиб турувчи сарбаланд тоғлар томон юриб кетишди. — Ёшлик

4. Яхши кўролмайдиган, кўриш қобилияти паст.

Мана шундай маъноли Бувим айтган сўзлари. Электрдан нур олар Энди хира кўзлари. З. Диёр.

Оқсоқолнинг хира кўзлари чақнади, аччиғи келди. — П. Турсун, Ўқитувчи

5. кўчма Жаранглаб чиқмайдиган, хириллаган (овоз ҳақида).

Хира овоз.

— Болам, қорнинг тўқ экан, овозинг хира чиқди, — деди дадаси. — Ойбек, Танланган асарлар

6. кўчма Ғашга тегадиган; шилқим, сур.

— Бўлди! Мунча хира пашшага ўхшаб ғингшийсан! — деди у зардаси қайнаб. — Ёшлик

Хира меҳмон шунда ҳам нари кетмади: — Лекин мен бугун шу ерда тунашим керак. — Х. Султонов, Онамнинг юрти

7. кўчма Ноаниқ; чигил.

Хира ўйлар юрагини ғаш қилар эди. — Ёшлик

8. кўчма Кишини хурсанд қилмайдиган, кўнгил тўлмайдиган; камчилиги бор.

Ютуқларимиз кўп. Бироқ ишимизнинг айрим хира томонлари ҳам бор. — Газетадан

от с. т. Айиқ.

Ўзи ҳам хирсдан баттар кучли экан, то бошини қайиргунимча, тағин икки тупни эзиб юборди. — Ҳ. Назир, Бир туп ғўза

Катта темир дарвоза остида чўзилиб ётган хирсдай ит бошини кўтариб ириллади. — А. Қаҳҳор, Бошсиз одам

от Яқин ва Ўрта Шарқ мамлакатларида, жумладан, Ўрта Осиёда ўрта асрлар ва янги даврда давлат томонидан ундирилган ер солиғи (7-асрда араблар томонидан жорий қилинган).

[Навоий:] Азиз фуқаро! Ҳирот беклари тарафидан ноҳақ солинган хирож бекор қилинди. Уйғун ва И. — Султон, Алишер Навоий

Хива хони Муҳаммад Раҳим И хирожни пул билан ундиришни жорий қилган. — Ўзме

от поет. Чиройли юриш, ноз-таманно билан қадам босиш.

Хиром айламоқ (этмоқ, қилмоқ).

Агар ёринг хиром эца, Саболардан аён бўлгай. — А. Орипов

Ҳар дам хиром айлаб кирсанг гулзора, Гуллар кўксин йиртиб қилгай юз пора. — Ҳабибий

от 1. Бир томони тошга ишқаб силлиқланган; сийқаси чиққан, силлиқ (ошиқ ҳақида).

[Султон киссавур] Қўлида тўртта хирпа ошиқни ўйнаб келар эди. — Ғ. Ғулом, Шум бола

2. кўчма Кўпни кўрган; қув, туллак.

Тулкиликда бу одам хирпа бўлиб кетган. — Мирмуҳсин, Қизил дурралар

[У| Баъзи эски хир-па амалдорларнинг кирдикорларини ўрганди. — Ойбек, Навоий

от 1. Йиғиб-териб олинган экинлар ҳосилини тўплаш учун ажратилган жой, майдонча.

[Уста амаки] Жўхори ери ёнидаги буғдойи ўриб олинган бир ерни кўрсатиб, у ерни хирмон жойи қилишга маслаҳат берди. — С. Айний, Эсдаликлар

Вали ака ўғлига хирмон қилинадиган жойни кўрсатиб, ўзи теримчиларни Мадаминхўжанинг пахтазорига бошлаб кетди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Шундай жойга янчиш, тозалаш ёки қуритиш учун келтирилган маҳсулот (галла, пахта ва шу кабилар).

Ўроқда ёʻқ, машоқда ёʻқ, хирмонда ҳозир. — Мақол

Ишга қўним — хирмонга унум. — Мақол

— Сизнинг ўроғингизни ўрган, хирмонингизни янчган чексиз хўрланган бир инсонни биламан, — деди Элмурод. — П. Турсун, Ўқитувчи

3. Кўп миқдорда тўплаб қўйилган, уйиб ташланган нарсалар.

Шайх Исмоил ҳам кимгадир имо қилди. Бир лаҳзада ҳар томондан китоб хирмонига ўт урилди. — К. Яшин, Ҳамза