Qidiruv

fl. Uzmoq feʼlining orttirma nisbati.

fl. 1. Kuch bilan tortib, yulqib, butundan ajratmoq, butunni qismga boʻlmoq.

Hoʻkiz bir siltab, arqonni uzib yubordi.

Joʻra poshsha boʻynidan marvarid marjonini chiqardi-da, ipini shart-shart uzib, marvaridlarni kigizga toʻkdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Dutorchi dutorning qulogʻini jahl bilan qattiq burab, torini uzib yubordi. — A. Qahhor, Qanotsiz chittak

Ziyodaxon, zuvala uzar ekan, hazilomuz javob berdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. Palak, novda yoki tupidan ajratib olmoq, kesmoq.

Qovun uzmoq. Pomidor uzmoq. Uzum uzmoq. Olma uzmoq.

Gulga termilib oʻtirishni emas, oʻsha gulni uzib, iskab yurishni yoqtiradi. — S. Siyoyev, Otliq ayol

3. Kesib, qirqib, joyidan boʻlak qilmoq.

Qilich bilan boshini uzmoq.

Gluxovning ikkala oyogʻini naq sonidan snaryad uzib ketdi. — T. Rustamov, Mangu jasorat

4. Turgan, yopishgan joyidan ajratmoq, xoli qilmoq.

Bu xarsangni yerdan uzib boʻlmaydi. Tandirdan non uzmoq.

Japaq qizchani bagʻridan zoʻrgʻa uzib, otilib tashqariga chiqdi. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi

Yunus tizzalarini ogʻriq kemirib yeb tashlayotgan boʻlsa ham, boshini yostiqdan uzib, qimirlatib qoʻydi. — S. Anorboyev, Oqsoy

5. Davom qildirmaslik; toʻxtatmoq, kesmoq.

Gapni uzmoq. Suhbatni uzmoq.

[ Saodat:] Qoʻrqmasim ham bormi, oʻzingga ehtiyot boʻl, xatingni uzma. — N. Safarov, Saodatning qissasi

Boʻy yetgan qiz, hozir sen bilan aloqani uzgan, uzmasa ham, boʻshashtirgan boʻlar edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

6. Qarzni toʻlamoq, evazini bermoq (qaytarmoq).

[Gʻofir:] Shuncha qarzim bor ekanmi? Men buni qanday uzaman, boy ota? Hamza, — Boy ila xizmatchi

Olgan omonatini batamom uzdimi? — K. Yashin, Hamza

yurtdan yegan oshlarini uzish niyatida toʻy taraddudiga tushdi. — S. Ahmad, Xazina

7. Qattiq tishlamoq yoki chaqmoq; tishlab yoki chaqib yaralamoq.

Itning ishi — uzmoq, Yomonning ishi — buzmoq. — Maqol

Atrof-da gʻuv-gʻuv pashsha: oyoqlarga yopishadi, burun kataklariga suqiladi, quloqni uzadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

8. koʻchma Qattiq taʼsir qilib azob bermoq, ogʻritmoq, achishtirmoq (issiq, sovuq, zarb, gap-soʻz va shu kabilar haqida).

Qizilqumda qish izgʻirini badanni uzib ola boshlagan kezda, kechagi student trassaga kelib, kolonna mexanigi boʻlib ishga tushgan edi. — H. Nazir, Oʻtlar tutashganda

Shudgor, qizigan misday, oyoqni jizillatib uzib oladi. — F. Gʻulom, Tirilgan murda

Pishiq oʻrilgan charm qamchin bilan Yoʻlchining ochiq koʻkragini va boʻynini uzib oldi — Oybek, Tanlangan asarlar

oʻrtoq Debilov shu gaplari bilan Farmonqul akani bir uzib oldi. — S. Mahkamov, Shogird

ot 1. kam qoʻll. Kechirish, afv etish.

Yoshlikda hammadan ham xatolik oʻtadi. Kichikdan — xato, kattadan — uzr. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

2. Biron ish, xatti-harakatni oqlovchi narsa; sabab, vaj.

Ishlashdan qoʻrqishim toʻgʻrisidagi uzrimni aytib yigʻladim. — Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda

Uylanish sizga ham farz, ham qarz. Bunga qolganda, albatta, bir uzr koʻrsatolmaysiz. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Molimizni ortgan tuyakashlar shu saroyga tayinlangan edilar. — Har holda, bu uzr emas! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

3. Afv etish, kechirish haqidagi iltimos; kechirim.

Oʻtib ketgan, hozir hammamizni ham xijolatga qoʻygan ish toʻgʻrisida Farmonqul, uzr tariqasida boʻlsa ham, gap ocharmikin, deb xavotirda edim. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

4. und. s. Afv eting, kechiring maʼnolarida ishlatiladi.

— Uzr, sizni qoʻrqitib yubordim, — dedi Gʻulomjon. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

— Uzr, aybga buyurmaysiz, — dedi Nusratbek, olimni ishdan qoldirayotganiga iymanib. — S. Nurov, Narvon

ot 1. Transport yoʻllarining tutashgan, kesishib oʻtgan joyi.

Eng yirik temir yoʻl uzeli — A. stansiyasi uchun shiddatli jang davom etmoqda edi. — N. Safarov, Olovli izlar

2. Bir joyga oʻrnashtirilgan, vazifasi jihatidan bir-biriga bogʻlangan inshootlar, mexanizmlar, qurilmalar va shu kabilar yigʻindisi.

Gidroinshootlar uzeli.

Qotishma tayyorlash uzelida qishga yaxshi tayyorgarlik koʻrilmagan. — Gazetadan

3. Mashina yoki apparatning oʻzaro birikkan bir qancha sodda detallardan tashkil topgan yaxlit bir qismi.

Abdusattor traktorning uzellarini koʻzdan kechirdi. — Oʻzbekiston qoʻriqlari

Shubhasiz, paxta terish mashinasida hamma uzel va agregatlar muhim. — Gazetadan

4. anat. Organizmdagi maʼlum hujayralarning gʻuj oʻrnashgan joyi; tugun.

Limfatik uzel. Nerv uzeli.

Yupqa yoyilgan xamirni qoʻlda uzib, qiymali shoʻrvaga solib pishiriladigan taom.

sft. 1. Oraliq masofasi (nisbatan) katta, nisbatan narida joylashgan; olis.

Uzoq qishloqdan keldi. Ovozi uzoq-uzoqlarga yetmoq. Tuyaga minib, uzoqni koʻzla. — Maqol

Sidiqjonning koʻzi daryoning u tomonida, uzoq ufqda miltillab turgan son-sanoqsiz chiroqlarga tushdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Bir mahalda uzoqda qora nuqta koʻrindi. — Mirmuhsin, Meʼmor

2. Vaqt eʼtibori bilan davomli, katta, koʻp.

Uzoq tikilmoq. Uzoq suhbatlashmoq. Uzoq kutmoq. Uzoq muddatli kredit. Uzoq yashamoq.

Bu jang uzoqqa bormaydi. — Mirmuhsin, Meʼmor

Sidiqjon uzoq sukut qilib qolgandan keyin bosh chayqadi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

3. Doʻstlik, qarindoshlik, tanishlik va shu kabilar jihatdan bogʻlanish u qadar yaqin boʻlmagan, yaqin emas.

U yerda Elmurodning ham bir emas, koʻpgina uzoq qarindosh-urugʻlari bordir. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Mehmon uzoq qarindosh — otasining ammavachchasi — Ashirmat edi. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

Nurining nikoh kuni u begona qiz — uzoq qiz butunlay tanish va yaqin boʻlib qoldi. — Oybek, Tanlangan asarlar

4. koʻchma Bevosita aloqasi, munosabati yoʻq; aloqasiz.

Bundoq maslahatlarda mahkama sohibi, ammo ilm-u fandan uzoq Ahmad Chalabiy ham bir chekkada esnab oʻtirardi. — Mirmuhsin, Meʼmor

Sultonmurod shu vaqtgacha xalq tirikchiligidan uzoq yashar, uning dardlariga begona edi. — Oybek, Navoiy