сфт. Ухламаган, бедор.
Уйқусиз тунлар Сергейни ҳаддан ташқари толдирган бўлса ҳам, у оромини ўйламади. — Ҳ. Ғулом, Машъал
Бирор одам унга узоқроқ қараб қолса борми, ҳадиксираб, кечаларни уйқусиз ўтказарди. — С. Анорбоев, Оқсой
Қидирув
«уйқусиз» бўйича 20 та натижа: Изоҳли
Луғат мақолалари
8 таот 1. Одам ва ҳайвонларда даврий юз берадиган физиологик ҳолат (Уйқуда нерв системаси, асосан, бош мия пўстлоғининг фаоллиги пасаяди, онг, мускул тонуси ва сезувчанлик сусаяди).
Қаттиқ уйқу. Ширин уйқу. Уйқум келди. Уйқу арслонни ҳам йиқитар. — Мақол
Ғуломжоннинг ухлаб қолганини ҳам, уйқусида ширин тушлар кўраётганини ҳам билмайди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
Доридан ичгандан кейин юрак сиқилиши камайиб, уйқуси ҳам бир оз яхшиланди. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил
Иштаҳа ёʻқ, уйқу бузилган, бошим ари тўлдирилган қовоқдек гувуллагани-гувуллаган. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати
Кошона эгалари [рўзада] салқин хоналарда ётиб, уйқу билан жон сақлашни одат қилганлар. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар
2. кўчма Ҳаётдан тўхтаган, ҳаракациз, шовқин-суронсиз, тинч ҳолат (табиат ҳодисалари ва шу кабиларга нисбатан).
Она табиат, эртанги кураш олдидан мириқиб дам олишга чоғланган паҳлавонлардай, оғир уйқуга чўмганди. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил
Дов-дарахтлар қиш уйқусидан уйғониб, баҳорни олқишлайдилар. — Газетадан
Асрлар ухлаган саҳро уйқусин Маҳв этдик, бир ёʻла айладик бедор. — Ғайратий
- Абадий уйқу Балки абадий уй-қудамисан, Салтанат! — С. Аҳмад, Ҳукм
- Кўзи уйқуга кетмоқ Кўз юмилиб, уйқу(си) бошланмоқ. Қўчқор билан Акмални топиб, юмшоқ похолга чўзилди, кўзи уйқуга кетаркан, ўзича жилмайди. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса
- Кўзига уйқу келмоқ Уйқу билан кўзлар юмилмоқ, уйқу тортмоқ. Тун ярим кечадан оғган, Нодирнинг кўзига уйқу келмасди. — С. Юнусов, Кутилмаган хазинаКўзларига уйқу келган шогирд бола муши ипни қир-қир чўзиб, қатим тортар — Ойбек, Танланган асарлар
- Кўз(и)да уйқу ёʻқ Уйқу келмаган, уйқусиз ҳолатни билдиради. Хаёлий бир ишқ билан Кўзларимда уйқу ёʻқ. Миртемир.
- Маст уйқу Роҳатли қаттиқ уйқу. Тўпанисо бир текисда нафас олиб, маст уйқуда ётар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Ноз уйқу Бир куни ана шунақа ноз уйқуда ётган эканман, Бемор Бакиров, укол! деган товушдан уйғониб кетдим. — С. Сиёев, Ёруғлик
- Уйқу бермаслик Ухлашга қўймаслик, ухлатмаслик. Шу-шу бўлиб, бу йигитнинг сурати, унинг майин жилмайиши Шаҳзодага уйқу бермай қўйди. — К. Яшин, Ҳамза
- Уйқу босмоқ Уйқу ўз таъсирига тортмоқ. Яна ортиқ туриб қолинса, уйқу босиб, совиб қолишдан қўрққан аравакаш: — Майманага етиб олгач, карвонсаройда ухлаб, яхшилаб дам оламиз, — деди. — Мирмуҳсин, Меъмор
- Уйқу ёʻқ Уйқу(си) келмайди, ухламайди. Уйқуси ёʻқ, ҳаловати ёʻқ, Қайғу эзар, эрк уларга ёт. — ҒайратийҚизда уйқу ёʻқ. Унинг бадани қизиган юраги шиддатли уради. — Ойбек, Танланган асарлар
- Уйқу олмоқ Уйқу ўз таъсирига тортмоқ. Эртадан кечгача яйлов далада тинмай ўйнаб чарчаган шўх болаларни бир лаҳзада ва бирдан уйқу олди. — Ойбек, Танланган асарларКечаси билан уйқу олмади, кўзимни юмиб, Сўнагулни кўз олдимга келтириб гаплашиб чиқдим. — А. Мухтор, Давр менинг тақдиримда
- Уйқу танг қилмоқ Уйқу талаби кучаймоқ. Ниҳоят, кута-кута уйқуси танг қилгач, ўрнига чўзилиб ухлаб қолганини ўзи ҳам сезмай қолди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Уйқу элитмоқ Кўп ўтмай Меъморни уйқу элитди — Мирмуҳсин, Меъмор
- Уйқуга бормоқ Туҳфа бирдан хохолаб юборди. Бу кулгидан уйқуга борган қизлардан баъзиси чўчиб кетди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён
- Уйқуга кетмоқ Уйқу ҳолатига ўтмоқ, ухлаб қолмоқ. Бутун баданим зирқираб, ўринга кирибман-у, салда уйқуга кетибман. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил
- Уйқуни олмоқ Ухламоқ, ухлаб турмоқ. Роса уйқуни олдик.
- Уйқуси келмоқ Уйқуга хоҳиш, эҳтиёж уйғонмоқ. Камолиддин уйқуси келмаса ҳам, ўринга кириб ётди. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил
- Уйқу(си) ўчмоқ Уйқуга хоҳиш, талаб ҳолат(и) тарқамоқ, ёʻқ бўлмоқ. Ўринга ётганда, тезроқ тонг отишини кутиб, ҳорғинлигига қарамай, уйқуси ўчиб кетди. — Ойбек, Танланган асарларКечаси поездда ухламагани учун мизғиб олгиси келарди. Ечиниб ўтирмасдан, дарров ётди Аммо энди уйқуси ўчиб кетди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
- Уйқуси қочмоқ Уйқу тарк этмоқ, уйқуси ўчмоқ. У кечаси билан тўлғаниб чиқди, уйқуси қочди — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунчаТемиржон алламаҳалгача уйқуси қочиб, Усмонали отанинг Ҳилол ака ҳақидаги гапларини эслаб ётди. — Ж. Абдуллахонов, Орият
- Ярим уйқу Чала уйқу, уйқули-уйқусиз ҳолат. Ана шундай кунларнинг бирида Ширмонхон ярим уйқу, ярим хаёл орасида дарвоза тақиллаганини эшитди. — С. Зуннунова, Олов
- Қуш уйқуси Тез-тез уйғониш билан бўладиган, енгил-елпи, қисқа уйқу. — Қуш уйқуси, —деди она. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар
от Уйқунинг бузилиши; тунда кам ёки енгил-елпи ухлаш, уйқу келмаслик, бевақт уйғонавериш, жуда эрта уйқу ўчиб кетиш ва бошқалар
Беморда тажанглик, уйқусизлик, иштаҳа ёʻқолиши жиззакилик ва тез жаҳл чиқиши каби нохуш аломатлар кузатилади. — Газетадан
Қобил хотинидан икки қадам нарида тўхтади-да, уйқусизликдан қизарган кўзларини Баҳрига қадаб: — Нега келдинг? — деб сўради. — Ҳ. Ғулом, Машъал
Оғир ўйлар изтиробиданми, уйқусизликданми, ланж бўлиб турдим. — С. Сиёев, Ёруғлик
сфт. Уйқу таъсиридаги, уйқу асорати бор, уйқу аралаш.
Улар [қизлар] секин-аста туришиб, уйқули кўзларини ишқай бошладилар. — И. Раҳим, Чин муҳаббат
Уйқули товуш билан сўкиниб, қалин дарахтлар орасида зим-зиё тунда жангга тайёрландилар. — Ойбек, Қуёш қораймас
Тун тонготарга яқинлашган, унинг [Ҳасаналининг] уйқули мияси бу муаммони еча билмас эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
от Кўп ухлайдиган, серуйқу.
Пўлат билан Нортой бўлса унга [Шуҳратга] уйқучи лақабини тиркашибди. — К. Раҳим, Олтин балиқ
сфт. айн. Уйқучи.
Таърифлар ичида
11 тауйқу Одам ва ҳайвонларда даврий юз берадиган физиологик ҳолат (Уйқуда нерв системаси, асосан, бош мия пўстлоғининг фаоллиги пасаяди, онг, мускул тонуси ва сезувчан
нашъали поет. Роҳат, лаззат, ҳузур бағишловчи, гаштли. Узоқ вақт жанг оловларида уйқусиз, хатарли кунларни ўтказган бу йигит учун сой бўйлари янада нашъали ва о
ҳадиксира Ҳадик олмоқ; хавфсирамоқ, чўчимоқ, қўрқмоқ. Абдибилол, акасининг гапини эшитиб қолишларидан ҳадиксираб, ён-верига қаради. С. Юнусов, Кутилмаган хазина Ф
шивит шв. айн. Укроп. Қишлоқ аҳолиси укропни кўпинча шивит, бодиён деб ҳам атайди. Газетадан Тақсимча, косаларда барра пиёз, шивит бўктирилган сузма-қатиқ. С.
бедор Уйқуга кетмаган, ухламаган ҳолатда; уйқусиз, уйғоқ. Бедор кўзлар. Тунни бедор ўтказмоқ. Бедор тунлар. Мактабни тугатаётган фарзандининг тунларни бекорга бедор о
бақрайтир Кўзларини катта очиб, чақчайтириб қараб туриб (ғазабдан ёки назар-писанд қилмагандай). Ҳакимбойвачча Гулсумбибини куч билан силтаб тортди, кўзларини п
Эртаклар
1 та
Халқ оғзаки ижоди
Ушбу эртакда вафодорлик ва хиёнат, шунингдек, инсон ҳаётидаги омонат тушунчаси тасвирланган. Йигитнинг хотинига бўлган садоқати ва унинг кейинги хатти-ҳа