Поиск

fl. 1. Barpo etmoq, vujudga keltirmoq, yaratmoq.

Armiya tuzmoq. Komissiya tuzmoq. Jamiyat tuzmoq. Partiya tuzmoq.

Temur tuzgan saltanatning vorisligi Shohruxdan keyin Ibrohim Sultonga oʻtishiga umid bogʻlashardi. — Mirmuhsin, Meʼmor

2. Tarkibiy qismlardan yaxlit narsa yaratmoq, tarkib etmoq, tartib qilmoq.

Jumla tuzmoq. Roʻyxat tuzmoq. Ertangi ishga bugun reja tuz. — Maqol

Biz nutqimiz-da ayrim soʻzlarni oʻzaro biriktirib, gap tuzamiz va fikrimizni bayon qilamiz. — Oʻzbek tili darsligi

3. Turli material, maʼlumot va shu kabilarni yigʻib va maʼlum tartibda joylashtirib, yaxlit bir holga keltirmoq; yaratmoq.

Toʻplam tuzmoq. Ikki tilli lugʻat tuzmoq. Darslik tuzmoq.

Ular Avazning koʻhna, yangi gʻazallarini tartibga solib, bir devon tuzmoqchi boʻladi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

4. Rasmiy ravishda kelishib, biror hujjat yozmoq.

Dalolatnoma tuzmoq.

[Mirzakarimboy] Oʻgʻli Hakimboyvachchaning paxta savdosi yuzasidan oʻris firmalari bilan yaqinda tuzgan shartnomasi ustida oʻylab koʻzlarini yana mahkamroq yumdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Ikkala hukmdor yarash bitimi tuzubdurlar. — M. Osim, Ibn Sino qissasi

5. Uyushtirmoq; qurmoq, qilmoq.

Ular yuksak oilalarning oʻgʻillari. Ularning kissalarida oltin-kumush moʻl. Ular kechalar shirin suhbatlar tuzadilar. — Oybek, Navoiy

Gʻalaba munosabati bilan Muzaffar mirzo katta ziyofat tuzdi. — Oybek, Navoiy

6. kam qoʻll. Ayn. tuzatmoq 2.

Buzilgan ishni botir tuzar. Maqol. Ota buzsa, bola tuzar. — Maqol

7. ayn. Tuzamoq.

Elda qolgan kattalar Toʻlgʻonning oldida dasturxonni tuzib, olib ketib xizmat qilib turdi. — Oysuluv

Erlarga oʻxshab, mundoq bir oz chaqchaqlashib oʻtirsangiz nima qiladi. Ne-ne umid bilan dasturxon tuzgan edim. — Shuhrat, Jannat qidirganlar

fl. 1. Patnis, dasturxon, stol va shu kabilarni noz-neʼmatlar bilan bezamoq, yasatmoq.

Begimxon dugonasini koʻrpachaga oʻtqizdi-da, patnis tuzab keldi. — I. Rahim, Chin muhabbat

Kamoliddin maxdum dasturxon tuzashni Asad qoriga buyurdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Qari kelsa — oshga, yosh kelsa — ishga. Ikkalamiz stol tuzar ekanmiz. — N. Safarov, Hayot maktabi

2. Saranjom-sarishta qilmoq, shinam qilib jihozlamoq, yasatmoq.

Oʻgʻlim aʼlo oʻqir deb, Sevib ota-onasi, Ataylab oʻziga xos Tuzab bergan bir uycha. — Q. Muhammadiy

[Sheralixon otlarni\ Qushday qilib tuzab, zar qubbali zumrad egarni soldi. — Erali va Sherali

3. shv. Ado etmoq, bajarmoq, oʻtamoq.

Bir shartga buyurdi ul qoshi qaro, Tuzamoqqa men Yovmitga boraman. — Nigor va Zamon

Kundan-kun bachalar ishni tuzab, juda yaxshi mehmonxonalar soldi. — Yusuf va Ahmad

fl. 1. Kasallikdan, xastalikdan xalos boʻlmoq, sogʻaymoq, shifo topmoq.

Bemor tuzaldi. U kurortdan ancha tuzalib qaytdi.

[Qurbon ota] Kasalxonada yaqin ikki oy yotib, oyoqlari tuzaldi, oʻzi juda tetiklandi. — A. Qahhor, Toʻy

Dorim bilan tuzalib ketganlar meni doktor ona deb eslari ketishadi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

2. Bitib ketmoq, yoʻq boʻlib ketmoq (yara, chipqon, jarohat va shu kabilar haqida).

Yaram tuzalib qoldi. Tigʻ yarasi tuzalar, til yarasi tuzalmas. — Maqol

To yara tuzalguncha, u erka va izzatli mehmon — Oybek, Quyosh qoraymas

3. Buzuq holdan foydalanishga, ishlatish uchun yaroqli holga kelmoq.

Koʻchadan juda toʻydim, Qachon tuzalar ekan. — Mushtum

Siz ham nonushtani mashina tuzalgandan keyin qilasiz! — Mushtum

4. Kamchiliklari, nuqsonlari bartaraf etilib, toʻgʻri, durust boʻlib qolmoq, yaxshilanmoq.

Ahvol tuzaldi. Tuzalmas xato.

Abdurahmon yana ikki yil madrasada turib, shu tuzalgan axloqini kamolotga erishtirdi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Erlar bilan mehnatga Otganlar quloch. Tur-mushlari tuzalib, Topganlar rivoj. — Gʻayratiy

Yozuvim tuzalyapti, mana koʻring, deyman. — H. Nazir, Yonar daryo

5. Yomon, notoʻgʻri, nojoʻya yoʻldan qaytmoq, axloqiy nuqsondan xalos boʻlmoq.

Tanqiddan soʻng u ancha tuzaldi.

Xoʻsh, u [Yoʻlchi] tentakni qutqarib nima qilasan, jiyan? U tuzalmaydi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Siz ham yot erkak. Siz mendan nima kutasiz, maʼlum; bu yerdan qochsam, tuzalardim, balki — Oybek, Tanlangan asarlar

fl. Tuzamoq feʼlining oʻzlik nisbati.

Yaxshilash yoki toʻgʻrilash maqsadida oʻzgartirish, oʻzgartma, tuzatma

Lugʻatga ilova qilingan tuzatishlar. Qarorga kiritilgan tuzatishlar

Xatdan mamnun boʻldi shekilli, tuzatish kirgizmay, yaktak choʻntagiga solib qoʻydi — Oydin, Hikoyalar

fl. 1. Saranjom-sarishta qilmoq, tartibga solmoq.

Nuri xoʻrsindi, sochlarini, gʻijim roʻmolini tuzatdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Mastura opa ana shu xayollar bilan uyga kirib yo tarelkaning oʻrnini almashtirar, yo stulni tuzatib qoʻyardi. — R. Fayziy, Shohi darparda

Vodoprovod oʻtkazamiz, deb qazib ketishgan edi, bir yil boʻldi, tuzatmaydilar. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

2. Buzilgan, ishdan chiqqan narsani tiklamoq, foydalanishga, ishlatishga yaroqli holga keltirmoq.

Kecha bir kampir televizorni qoldirayotib, tezroq tuzatib beringlar deb iltimos qilgan. — T. Ashurov, Oq ot

Tegirmoni buzilib ketgan ekan, tuzatdi. — A. Qahhor, Asror bobo

Loaqal oʻn besh soʻm turadigan qovunni toʻrt yarim soʻmga sotsin, buni ham birovning aravasini tuza-tishga toʻlasin. — Oybek, Tanlangan asarlar

3. Bartaraf qilmoq, toʻgʻrilamoq.

Xatoni oʻzlari qilib, tuzatishni sizdan talab qilsalar, insofdanmi axir! — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

Aybni oʻzim qildim, oʻzim tuzatishim kerak! — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

4. Nuqson-kamchiliklarni yoʻqotib yaxshilamoq, durustlamoq.

Talaffuzni tuzatmoq. Ahvolni tuzatmoq.

Kichik bir master boʻlib chiqardi otin, Tuzatdi kundan-kunga roʻzgʻor hayotin. — Gʻayratiy

Mayli, sizlar yashanglar, zamonni tuzatinglar. — Oybek, Tanlangan asarlar

— Kamchilikni tuzatish mumkin! — Albatta mumkin, Toʻlqinjonni ham tuzatish mumkin. — F. Musajonov, Huri

5. Kasallikdan, xastalikdan xalos qilmoq, davolamoq, shifolamoq, shifo bermoq, kasalini aritib sogʻaytirmoq.

Ibn Sinoga kasalning joni chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan. — Oybek, Tanlangan asarlar

6. s. t. Gap bilan boplamoq, qattiq izza qilmoq, uyaltirmoq.

Yuzma-yuz turib, Shayxullo domullani shunday tuzatdiki, yer yorilsa, kirib ketguday boʻldi. — Sh. Toshmatov, Tongdagi koʻlanka

7. ayn. Tuzamoq 1.

Hanifa ayvonning tax-monidagi yangi koʻrpachalarni xontaxta atrofiga yozdi, dasturxon tuzatdi — H. Gʻulom, Feruza