fl. 1. Oyoq uzra tik vaziyatda boʻlmoq.
Oyoq uchida turmoq. Saf tortib turmoq. Koʻcha boshida turgan yigit. Tiz choʻkib yashagandan tik turib oʻlgan yaxshiroq. — Maqol
[Yoʻlchi] Qoʻl qovushtirmadi, qandaydir xomushlik, beparvolik bilan jimgina turdi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Kirsam, Qoʻqonga ketgan Qayum ponsad uch-toʻrt yigi-ti bilan qushbegining qarshisida turibdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
2. Biror joy-makon, vaqt, holatda mavjud boʻlmoq.
Tokchada turgan soat. Koʻcha chetida turgan mashina.
Madrasa tomi qirrasida turib, pastdan paqirda arqon bilan suv tortib olayotgan yigit gʻisht tarashlab oʻtirgan keksa odamga oʻzga tilda bir nima dedi. — Mirmuhsin, Meʼmor
Oʻq otish nuqtalarida qorovul pulemyotchilar turibdi — T. Rustamov, Mangu jasorat
Bir hafta turgan boʻlsak, har kuni oltmish xonadondan dasturxon chiqadi. — Oʻzbekiston qoʻriqlari
Biz katta ishlar, ulugʻ oʻzgarishlar arafasida turibmiz. — Sh. Rashidov, Yangi yer haqida soʻz
Askarlarimiz dadil turib, dushmanga talafot yetkazar edilar. — Gazetadan
Bizning gapimizni ikki qilmaysiz, nima xizmat boʻlsa, belni bogʻlab shay turasiz. — E. Raimov, Ajab qishloq
Inson qalbida ulugʻ va savobli ishlarni qilish istagi bormi, u tek turolmaydi. — Gazetadan
3. Biror joy-makonda istiqomat qilmoq, hayot kechirmoq; yashamoq.
Mullajon amakim bozorga shunday yaqin Gulzorobod mahallasida turadilar. — E. Raimov, Ajab qishloq
sakson uchga kirgan amakimiz borlar. Shaharda turadilar. — R. Fayziy, Choʻlga bahor keldi
Vaqqos otaning bu yil qishloqda ishi koʻp boʻlgani uchun Omil ham Nodirlarnikida turadigan boʻldi. — S. Yunusov, Kutilmagan xazina
4. Umr koʻrmoq, yashamoq; yashab ketmoq.
Dunyo turguncha turing. Shu ayol bilan ikki yil turdi. Toʻngʻich farzandi turmadi.
[Qumri] Bolasi turmay-turmay, yakka-yolgʻiz arzandasi Tursunboyni, shamolni ham ravo koʻrmay, avaylab boqib katta qildi. — S. Ahmad, Ufq
5. Oʻzi birikib kelgan soʻz anglatgan joy, soha, vazifa va shu kabilarda ishlash, shunday ish-vazifani bajarish maʼnosini bildiradi.
Mudofaada turmoq. Qorovul turmoq.
Tishdan qaraganda eski, koʻrimsiz, lekin katta, sermol doʻkonda Mirzakarimboy bilan Salimboyvachcha turar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar
6. Kutgan holda boʻlmoq, boʻlishi, yuz berishi, kelishi umidida boʻlmoq, shu maqsadda oʻzini tutmoq.
Bir oz turaylik-chi, zora kelib qolsa. Shuncha turdik, yana sabr qilaylik-chi, ishimiz yurishib qolar.
7. Ishlatilmay, sarflanmay, buzilmay, oʻz mavjud holatida boʻlmoq; saqlanmoq.
Yuborgan narsalaring hammasi turibdi. Qirqma qovun koʻp turadi.
Kartoshka, sabzi kabi mahsulotlar maxsus oʻralarda yaxshi turadi.
8. Navbatda, qatorda mavjud boʻlmoq; bor boʻlmoq.
Chorvadorlarimiz oldida juda muhim vazifalar turibdi. — Gazetadan
Bugungi kunda insoniyat oldida nihoyat muhim muammo turibdi, u ham boʻlsa, Yer yuzida tinchlikni saqlab qolish. — Gazetadan
Sizlarning oldingizda dehqonchiliklaringizni yoʻlga qoʻyib yuborish vazifasi turadi. — Z. Said, N. Safarov, Tarix tilga kirdi
9. Oʻzi birikib kelgan soʻz anglatgan daraja, mavqe, qiymat va shu kabilarga egalikni bildiradi.
[Yormat] Hammasini tushuntirdi: ot, arava besh ming soʻm turadi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Bizning jamiyatimizda inson nurdek pokiza, nondek aziz, u har qanday boylikdan yuqori turadi. — Gazetadan
10. Yotgan, oʻtirgan va shu kabilar holatdan gavdasini tik holatga olmoq, qaddini tiklamoq.
U vannada qancha yotgani bilan dili ravshan tortmasligini bilib, oʻrnidan turdi. — M. Xayrullayev, Tilla marjon
Shiyponda oʻtirgan Nodir bobosini koʻrib, shoshib oʻrnidan turdi-yu, koʻngli buzilib, salom berishniyam unutdi. — S. Yunusov, Kutilmagan xazina
11. Uygʻonib, oʻrnidan qoʻzgʻalmoq, oʻrnini tark etmoq.
Meʼmor barvaqt turib, uch shogirdi bilan birga tashqari hovlida nonushta qildi. — Mirmuhsin, Meʼmor
Er-talab bulbullarning xonishidan barvaqt turib, uzumzor, paxtazorlarni aylandik. — Shukrullo, Javohirlar sandigʻi
12. koʻchma Harakatga kelmoq, qoʻzgʻalmoq, koʻtarilmoq (shamol, chang-toʻzon va shu kabilar haqida).
Keyin dovul turdi Moʻytanlar qocha boshladi. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi
Shamol turdi, chinor yaproqlarining soyasi titray boshladi. — Gazetadan
13. yord. fl. vzf. Ravishdoshning -(i)b, -a, -y qoʻshimchali shakllari bilan qoʻllanib, yetakchi feʼl bildirgan harakatning davomliligi, vaqtinchalik harakat ekani va boshqalar maʼnolarni bildiradi.
Qatnab turmoq. Soʻrab turmoq. Baqrayib turmoq. Ishlab turmoq.
Eshik ochiq boʻlgani uchun ichkaridan futbol kommentatorining uzuq-yuluq ovozi eshitilib turardi. — F. Musajonov, Nozik masala
Sartaroshlik yomon kasb emas. Oppoq xalatlarni kiyib, atir-upalar hidi burqirab turgan ozoda xonada oʻtirasan. — E. Raimov, Ajab qishloq
- Bir oz turib Bir ozdan soʻng, birpas oʻtib. — Oʻqimasang, oʻqimassan. — Keyin bir oz turib soʻradilar: — Haydavordimi? — E. Raimov, Ajab qishloq
- Borib turgan
- Kurakda turmaydigan
- Oyoqqa turmoq 1. Oyoqqa tayangan holda turmoq, qoʻzgʻalib tik turmoq. U nutqini tugatganda, butun zal oyoqqa turib, gulduros qarsak chaldi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariXurramov shifo joylarida uzoq davolanib, oxiri oyoqqa turdi. — Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi
- Turgan gap Biror ish, voqea-hodisaning soʻzsiz yuz berishi-bermasligini, aniqligini qayd etadi. Masʼul lavozimdagi xodim yetti oʻlchab, bir kesmasa, uning xatosi qimmatga tushishi turgan gap. — Gazetadan
- Turib olmoq Biror talab, daʼvo va shu kabilardan qaytmaslik, faqat oʻshani himoya qilmoq. Men [oʻqimayman deb] soʻzimda turib oldim. — E. Raimov, Ajab qishloq
- U yoqda tursin Faqat ugina (unigina) emas, hatto Qoʻrqoq odam jangda oʻzini yoʻqotib qoʻyishi ayon, hujum u yoqda tursin, oʻzini himoya qilishni ham unutadi. — T. Rustamov, Mangu jasoratMeʼmor hozir tunda Ark tomon borish u yoqda tursin, shahar koʻchalarida yurish ham mushkul ekanini tushundi. — Mirmuhsin, Meʼmor
- Qarab turmoq (yoki oʻtirmoq) 1. Sinchiklab qaramoq, razm solmoq, tikilmoq. — Qiziq! — dedi hokim cholga qarab turib. Uning soʻzi ohangida masxaralash ham bor edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otgunchaMen bolaga qarab turdim, onasi non yopdi.Saroyda birmuncha mollarimiz boʻlar edi. [Hasanali] Saroyda mollarga qarab turadir. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarSiz uy solsangiz, men ham qarab turmayman.[Yoʻlchi:] Men qarab turma-dim: poda boqdim, oʻroqchilik qildim, otboqar boʻldim. — Oybek, Tanlangan asarlar[Boy:] Bittasi manmi? Bittasi Shoyunus karvonmi? Har kimning karmoni oʻziga maʼlum. Ammo bizlar qarab turmaymiz, qoʻldan kelgancha, hukumatga yordam beramiz. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Qil ustida turmoq Jiddiy xavf ostida boʻlmoq, halokat yoqasida boʻlmoq. Uning hayoti qil ustida turardi. — O. Yoqubov, Diyonat