Qidiruv

ot

Turmaga solmoq. Turmaga qamamoq.

Hokim uchta mahbusni shahar turmasiga joʻnatganda, oʻshalarni Qudrat akam qochirib yubordi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

fl. 1. Oyoq uzra tik vaziyatda boʻlmoq.

Oyoq uchida turmoq. Saf tortib turmoq. Koʻcha boshida turgan yigit. Tiz choʻkib yashagandan tik turib oʻlgan yaxshiroq. — Maqol

[Yoʻlchi] Qoʻl qovushtirmadi, qandaydir xomushlik, beparvolik bilan jimgina turdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Kirsam, Qoʻqonga ketgan Qayum ponsad uch-toʻrt yigi-ti bilan qushbegining qarshisida turibdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. Biror joy-makon, vaqt, holatda mavjud boʻlmoq.

Tokchada turgan soat. Koʻcha chetida turgan mashina.

Madrasa tomi qirrasida turib, pastdan paqirda arqon bilan suv tortib olayotgan yigit gʻisht tarashlab oʻtirgan keksa odamga oʻzga tilda bir nima dedi. — Mirmuhsin, Meʼmor

Oʻq otish nuqtalarida qorovul pulemyotchilar turibdi — T. Rustamov, Mangu jasorat

Bir hafta turgan boʻlsak, har kuni oltmish xonadondan dasturxon chiqadi. — Oʻzbekiston qoʻriqlari

Biz katta ishlar, ulugʻ oʻzgarishlar arafasida turibmiz. — Sh. Rashidov, Yangi yer haqida soʻz

Askarlarimiz dadil turib, dushmanga talafot yetkazar edilar. — Gazetadan

Bizning gapimizni ikki qilmaysiz, nima xizmat boʻlsa, belni bogʻlab shay turasiz. — E. Raimov, Ajab qishloq

Inson qalbida ulugʻ va savobli ishlarni qilish istagi bormi, u tek turolmaydi. — Gazetadan

3. Biror joy-makonda istiqomat qilmoq, hayot kechirmoq; yashamoq.

Mullajon amakim bozorga shunday yaqin Gulzorobod mahallasida turadilar. — E. Raimov, Ajab qishloq

sakson uchga kirgan amakimiz borlar. Shaharda turadilar. — R. Fayziy, Choʻlga bahor keldi

Vaqqos otaning bu yil qishloqda ishi koʻp boʻlgani uchun Omil ham Nodirlarnikida turadigan boʻldi. — S. Yunusov, Kutilmagan xazina

4. Umr koʻrmoq, yashamoq; yashab ketmoq.

Dunyo turguncha turing. Shu ayol bilan ikki yil turdi. Toʻngʻich farzandi turmadi.

[Qumri] Bolasi turmay-turmay, yakka-yolgʻiz arzandasi Tursunboyni, shamolni ham ravo koʻrmay, avaylab boqib katta qildi. — S. Ahmad, Ufq

5. Oʻzi birikib kelgan soʻz anglatgan joy, soha, vazifa va shu kabilarda ishlash, shunday ish-vazifani bajarish maʼnosini bildiradi.

Mudofaada turmoq. Qorovul turmoq.

Tishdan qaraganda eski, koʻrimsiz, lekin katta, sermol doʻkonda Mirzakarimboy bilan Salimboyvachcha turar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

6. Kutgan holda boʻlmoq, boʻlishi, yuz berishi, kelishi umidida boʻlmoq, shu maqsadda oʻzini tutmoq.

Bir oz turaylik-chi, zora kelib qolsa. Shuncha turdik, yana sabr qilaylik-chi, ishimiz yurishib qolar.

7. Ishlatilmay, sarflanmay, buzilmay, oʻz mavjud holatida boʻlmoq; saqlanmoq.

Yuborgan narsalaring hammasi turibdi. Qirqma qovun koʻp turadi.

Kartoshka, sabzi kabi mahsulotlar maxsus oʻralarda yaxshi turadi.

8. Navbatda, qatorda mavjud boʻlmoq; bor boʻlmoq.

Chorvadorlarimiz oldida juda muhim vazifalar turibdi. — Gazetadan

Bugungi kunda insoniyat oldida nihoyat muhim muammo turibdi, u ham boʻlsa, Yer yuzida tinchlikni saqlab qolish. — Gazetadan

Sizlarning oldingizda dehqonchiliklaringizni yoʻlga qoʻyib yuborish vazifasi turadi. — Z. Said, N. Safarov, Tarix tilga kirdi

9. Oʻzi birikib kelgan soʻz anglatgan daraja, mavqe, qiymat va shu kabilarga egalikni bildiradi.

[Yormat] Hammasini tushuntirdi: ot, arava besh ming soʻm turadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Bizning jamiyatimizda inson nurdek pokiza, nondek aziz, u har qanday boylikdan yuqori turadi. — Gazetadan

10. Yotgan, oʻtirgan va shu kabilar holatdan gavdasini tik holatga olmoq, qaddini tiklamoq.

U vannada qancha yotgani bilan dili ravshan tortmasligini bilib, oʻrnidan turdi. — M. Xayrullayev, Tilla marjon

Shiyponda oʻtirgan Nodir bobosini koʻrib, shoshib oʻrnidan turdi-yu, koʻngli buzilib, salom berishniyam unutdi. — S. Yunusov, Kutilmagan xazina

11. Uygʻonib, oʻrnidan qoʻzgʻalmoq, oʻrnini tark etmoq.

Meʼmor barvaqt turib, uch shogirdi bilan birga tashqari hovlida nonushta qildi. — Mirmuhsin, Meʼmor

Er-talab bulbullarning xonishidan barvaqt turib, uzumzor, paxtazorlarni aylandik. — Shukrullo, Javohirlar sandigʻi

12. koʻchma Harakatga kelmoq, qoʻzgʻalmoq, koʻtarilmoq (shamol, chang-toʻzon va shu kabilar haqida).

Keyin dovul turdi Moʻytanlar qocha boshladi. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi

Shamol turdi, chinor yaproqlarining soyasi titray boshladi. — Gazetadan

13. yord. fl. vzf. Ravishdoshning -(i)b, -a, -y qoʻshimchali shakllari bilan qoʻllanib, yetakchi feʼl bildirgan harakatning davomliligi, vaqtinchalik harakat ekani va boshqalar maʼnolarni bildiradi.

Qatnab turmoq. Soʻrab turmoq. Baqrayib turmoq. Ishlab turmoq.

Eshik ochiq boʻlgani uchun ichkaridan futbol kommentatorining uzuq-yuluq ovozi eshitilib turardi. — F. Musajonov, Nozik masala

Sartaroshlik yomon kasb emas. Oppoq xalatlarni kiyib, atir-upalar hidi burqirab turgan ozoda xonada oʻtirasan. — E. Raimov, Ajab qishloq

2. biol. Oʻsimlik va hayvonlar tizimida biror turkumga mansub, alohida sifatga ega boʻlgan shakl, tasnif birligi

Ussuri qoboni — yapon choʻchqasining bir turi

Irsiyat tufayli uzok; evolyutsiya davomida paydo boʻlgan asosiy strukturalar hamma turlarda saqlanib qoladi — "Fan va turmush"

3. Baʼzi belgi bildiruvchi soʻzlar bilan qoʻllanib, "tarz", "holat", "ahvol" maʼnolarini bildiradi

Ellikboshi bir minut qadar sukut qilib, haligi "ikki ogʻiz" soʻzni qay turda boshlashni oʻyladi-da, jilmayib qoʻydi — Oybek, Tanlangan asarlar

-Bugun ertsshab domla biznikiga kelgan edi, — dedi Sultonali jiddiy turda — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

ot Oʻrab yoki tugib bogʻlangan narsa; bogʻ, tugun.

Oq harir koʻylakli, qora zulfining turmagi yechilib, yelkalariga tushgan parishon qiyofadagi qiz oyogʻi bilan supa labidagi chuvagini qidira boshladi. — J. Abdullaxonov, Toʻfon

ot s. t. Turma nazoratchisi.

n prison, jail