Қидирув

фл. 1. Оёқ узра тик вазиятда бўлмоқ.

Оёқ учида турмоқ. Саф тортиб турмоқ. Кўча бошида турган йигит. Тиз чўкиб яшагандан тик туриб ўлган яхшироқ. — Мақол

[Ёʻлчи] Қўл қовуштирмади, қандайдир хомушлик, бепарволик билан жимгина турди. — Ойбек, Танланган асарлар

Кирсам, Қўқонга кетган Қаюм понсад уч-тўрт йиги-ти билан қушбегининг қаршисида турибди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. Бирор жой-макон, вақт, ҳолатда мавжуд бўлмоқ.

Токчада турган соат. Кўча четида турган машина.

Мадраса томи қиррасида туриб, пастдан пақирда арқон билан сув тортиб олаётган йигит ғишт тарашлаб ўтирган кекса одамга ўзга тилда бир нима деди. — Мирмуҳсин, Меъмор

Ўқ отиш нуқталарида қоровул пулемётчилар турибди — Т. Рустамов, Мангу жасорат

Бир ҳафта турган бўлсак, ҳар куни олтмиш хонадондан дастурхон чиқади. — Ўзбекистон қўриқлари

Биз катта ишлар, улуғ ўзгаришлар арафасида турибмиз. — Ш. Рашидов, Янги ер ҳақида сўз

Аскарларимиз дадил туриб, душманга талафот етказар эдилар. — Газетадан

Бизнинг гапимизни икки қилмайсиз, нима хизмат бўлса, белни боғлаб шай турасиз. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

Инсон қалбида улуғ ва савобли ишларни қилиш истаги борми, у тек туролмайди. — Газетадан

3. Бирор жой-маконда истиқомат қилмоқ, ҳаёт кечирмоқ; яшамоқ.

Муллажон амаким бозорга шундай яқин Гулзоробод маҳалласида турадилар. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

саксон учга кирган амакимиз борлар. Шаҳарда турадилар. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

Ваққос отанинг бу йил қишлоқда иши кўп бўлгани учун Омил ҳам Нодирларникида турадиган бўлди. — С. Юнусов, Кутилмаган хазина

4. Умр кўрмоқ, яшамоқ; яшаб кетмоқ.

Дунё тургунча туринг. Шу аёл билан икки йил турди. Тўнғич фарзанди турмади.

[Қумри] Боласи турмай-турмай, якка-ёлғиз арзандаси Турсунбойни, шамолни ҳам раво кўрмай, авайлаб боқиб катта қилди. — С. Аҳмад, Уфқ

5. Ўзи бирикиб келган сўз англатган жой, соҳа, вазифа ва шу кабиларда ишлаш, шундай иш-вазифани бажариш маъносини билдиради.

Мудофаада турмоқ. Қоровул турмоқ.

Тишдан қараганда эски, кўримсиз, лекин катта, сермол дўконда Мирзакаримбой билан Салимбойвачча турар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

6. Кутган ҳолда бўлмоқ, бўлиши, юз бериши, келиши умидида бўлмоқ, шу мақсадда ўзини тутмоқ.

Бир оз турайлик-чи, зора келиб қолса. Шунча турдик, яна сабр қилайлик-чи, ишимиз юришиб қолар.

7. Ишлатилмай, сарфланмай, бузилмай, ўз мавжуд ҳолатида бўлмоқ; сақланмоқ.

Юборган нарсаларинг ҳаммаси турибди. Қирқма қовун кўп туради.

Картошка, сабзи каби маҳсулотлар махсус ўраларда яхши туради.

8. Навбатда, қаторда мавжуд бўлмоқ; бор бўлмоқ.

Чорвадорларимиз олдида жуда муҳим вазифалар турибди. — Газетадан

Бугунги кунда инсоният олдида ниҳоят муҳим муаммо турибди, у ҳам бўлса, Ер юзида тинчликни сақлаб қолиш. — Газетадан

Сизларнинг олдингизда деҳқончиликларингизни ёʻлга қўйиб юбориш вазифаси туради. — З. Саид, Н. Сафаров, Тарих тилга кирди

9. Ўзи бирикиб келган сўз англатган даража, мавқе, қиймат ва шу кабиларга эгаликни билдиради.

[Ёрмат] Ҳаммасини тушунтирди: от, арава беш минг сўм туради. — Ойбек, Танланган асарлар

Бизнинг жамиятимизда инсон нурдек покиза, нондек азиз, у ҳар қандай бойликдан юқори туради. — Газетадан

10. Ётган, ўтирган ва шу кабилар ҳолатдан гавдасини тик ҳолатга олмоқ, қаддини тикламоқ.

У ваннада қанча ётгани билан дили равшан тортмаслигини билиб, ўрнидан турди. — М. Хайруллаев, Тилла маржон

Шийпонда ўтирган Нодир бобосини кўриб, шошиб ўрнидан турди-ю, кўнгли бузилиб, салом беришниям унутди. — С. Юнусов, Кутилмаган хазина

11. Уйғониб, ўрнидан қўзғалмоқ, ўрнини тарк этмоқ.

Меъмор барвақт туриб, уч шогирди билан бирга ташқари ҳовлида нонушта қилди. — Мирмуҳсин, Меъмор

Эр-талаб булбулларнинг хонишидан барвақт туриб, узумзор, пахтазорларни айландик. — Шукрулло, Жавоҳирлар сандиғи

12. кўчма Ҳаракатга келмоқ, қўзғалмоқ, кўтарилмоқ (шамол, чанг-тўзон ва шу кабилар ҳақида).

Кейин довул турди Мўйтанлар қоча бошлади. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

Шамол турди, чинор япроқларининг сояси титрай бошлади. — Газетадан

13. ёрд. фл. взф. Равишдошнинг -(и)б, -а, -й қўшимчали шакллари билан қўлланиб, етакчи феъл билдирган ҳаракатнинг давомлилиги, вақтинчалик ҳаракат экани ва бошқалар маъноларни билдиради.

Қатнаб турмоқ. Сўраб турмоқ. Бақрайиб турмоқ. Ишлаб турмоқ.

Эшик очиқ бўлгани учун ичкаридан футбол комментаторининг узуқ-юлуқ овози эшитилиб турарди. — Ф. Мусажонов, Нозик масала

Сартарошлик ёмон касб эмас. Оппоқ халатларни кийиб, атир-упалар ҳиди бурқираб турган озода хонада ўтирасан. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

2. биол. Ўсимлик ва ҳайвонлар тизимида бирор туркумга мансуб, алоҳида сифатга эга бўлган шакл, тасниф бирлиги

Уссури қобони — япон чўчқасининг бир тури

Ирсият туфайли узок; эволюция давомида пайдо бўлган асосий структуралар ҳамма турларда сақланиб қолади — "Фан ва турмуш"

3. Баъзи белги билдирувчи сўзлар билан қўлланиб, "тарз", "ҳолат", "аҳвол" маъноларини билдиради

Элликбоши бир минут қадар сукут қилиб, ҳалиги "икки оғиз" сўзни қай турда бошлашни ўйлади-да, жилмайиб қўйди — Ойбек, Танланган асарлар

-Бугун эрцшаб домла бизникига келган эди, — деди Султонали жиддий турда — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

фл. Турмоқ феълининг биргалик нисбати.

от Шахснинг ҳаёт тарзи, аҳволи.

У [Сиддиқжон] Шарофатнинг қўйнини пуч ёнғоққа тўлғазмаслиги, туриш-турмушини кўрсатиш керак экани тўғрисида ўйлаганида, бу туриш-турмуш туфайли, оз бўлса-да, хижолат тортишини хаёлига ҳам келтирмаган эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

standing idle, downtime, standing (idle, lost, dead) time

• бекор туриб қолиш учун тўлаш demurrage
• ишчиларнинг бекор туриб қолиши idle time