Қидирув

сфт. 1. Иккига бўлинмайдиган, жуфт бўлмаган (бутун сонлар ҳақида.); жуфтлаб санашда охири жуфт чиқмайдиган, бир дона ортиб қоладиган.

Тоқ сон. Ёнғоқ ток чиқди. Жуфтми-тоқ ўйнамоқ.

Юпун дастурхондаги ток нонлар яқинда бу уйдан ўлик чиққанини кўрсатарди. — С. Сиёев, Аваз

2. Жуфти, шериги, тоқаси бўлмаган; жуфциз, ёлғиз.

Совға деган тоқ бўлмайди.

Кейинги йили Бозорнинг деҳқончилик ишлари бурунгидай авж олмади, чунки ҳўкизи тоқ, ўзи ёлғиз. — С. Айний, Дохунда

3. Хотинсиз ёки эрсиз.

Дунёдан тоқ ўтмоқ.

Ижозат беринг, бир жононни ўзим топаман, шунча давлат билан ток ўти-расизми! — Ойбек, Улуғ ёʻл

от 1. Дастаси ва уриладиган қисми кўпинча ёғочдан қилинадиган, босқонга ўхшаш асбоб.

Олчин тўқмоқ. Тунукасозлар тўқмоғи. Дурадгорлар тўқмоғи.

Олахўжа махсум бошига қўққисдан тўқмоқ билан урилгандай, гангиб қолди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Обиджон шу қадар хаёлга кетадики, ҳатто маҳалласидаги дегрезлик, тунукасозлик дўконларидан чиқаётган тўқмоқлар овозини ҳам эшитмайди. — Ф. Жўраев, Обид Жалилов

2. махс. Турли механизм ва қурилмаларнинг уриладиган, зарб берадиган қисми.

[Ёʻлдош] Бугун куни билан трассага парма тишлари, бурғи тўқмоқларини ташиб, ҳозир-гина қайтиб келди. — А. Мухтор, Чинор

3. кўчма Зарб, калтак.

Ёмон ўртоқ — ошга ўртоқ, бошга тўқмоқ. Мақол. Яхшининг сўзи — қаймоқ, Ёмоннинг сўзи — тўқмоқ. — Мақол

Тўғри сўзнинг тўқмоғи бор дегандай, бу дашном онага қаттиқ таъсир қилди. — Ҳ. Назир, Маёқ сари

Уруш қурсин, қашинишга тирноғим ҳам қолмади, ҳаммасини Мекалай еди! Жабрнинг тўқмоғига тоқат ёʻқ. — Ойбек, Танланган асарлар

4. қ.х. Ғалла янчадиган босқонсимон ибтидоий асбоб.

от 1. Жуфт ҳолда бутунлик ташкил этувчи нарсаларнинг икки қисмидан бири, бир томони, бўлаги.

Таҳқирланган бой ўрнидан туриб: — Батрак, қул, тоқа деб тикувчини сўкиб, қолипланган бир тоқа этикни унинг бошига чоғлаб отди. — С. Айний, Қуллар

Шамол шунча заптига олган эдики, эшикнинг бир тоқасини унинг кўлидан суғуриб, куч билан деворга урди-ю, деворнинг устки қавати бутунлай кўчиб тушди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

2. Бир жўра атлас ёки беқасамнинг ҳар бир бўлаги.

Бир тоқа атлас. Беқасамнинг бир тоқаси.

от 1. айн. Васса.

Бу уй илгари бедахона бўлганидан, дарчаси ҳам ёʻқ, токчаси ҳам ёʻқ, тоқиси ҳам ёʻқ эди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. айн. Тоқ ИИ.

Кичкинагина эшикдан олиб ўтиб, шу эшикча ёнидаги торгина, лекин тоқиларига ранго-ранг гуллар ўйилган хонага олиб кирдилар. — Х. Тўхтабоев, Йиллар ва ёʻллар

3. Қоровулларнинг шақилдоғи.

Бозор то-монда қоровулнинг тоқиси шақиллади. — С. Анорбоев, Меҳр

[Гулбодом] Узоқдан қоровул тоқисининг овозини эшитди. — С. Кароматов, Бир томчи қон

4. Кўйлакнинг елка қисмига ичидан қўйилган астар.

Тоқи кўйлакнинг елкасини тез йиртилишдан сақлайди.

от Чидаш, бардош бериш қобилияти; сабр-бардош, чидам, тўзим.

Тоқат билан кутмоқ. Тоқат билан гапига қулоқ солмоқ. Тоқати тугади (битди, тамом бўлди).

Сен бўлмасанг, менда тоқат қайдадир, Тоғ чидамас отангнинг фарёдига! — Равшан

Калит топила бермагач, махдумнинг тоқати тугади, чиқиб, қизлар ичидан Раънони чақирди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Отамурод Ҳанифанинг ёзғириши тугашини тоқат билан кутарди. — Ўзбекистон қўриқлари

от 1. Қамиш, чангал ва шу кабилар ўсимликлар ўсиб ётган, одатда, захкаш ер.

Тўқайга ўт кеца, ҳўлу қуруқ баравар ёнади. — Мақол

Мавлон ака анави куни Султонбой билан тўқайга бориб, қўқон аравасига қамиш босиб келди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Сидиқжон болани бағрига босганича, бир-бирига киришиб кетган буталар, шохлар орасидан оёғи ва елкаси билан ёʻл очиб, тўқайнинг ичкарисига бошлади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. кўчма с. т. Шундай ҳолат олган жойга нисбатан қўлланади.

Ҳовлимиз тўқай бўлиб кетибди.