Қидирув

фл. Томчилаб оқмоқ; чакка-чакка оқиб турмоқ, тушмоқ, томчиламоқ.

Хатга сиёҳ томди. Шимга ёғ томди. Томчи томиб бўлгунча, дарё оқиб ўтади. — Мақол

Тома-тома кўл бўлур, ҳеч томмаса, чўл бўлур. — Мақол

Совуқ томчилар унинг юзига, бўйнига томиб ғашини келтирди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Кўз ёшлари эгарнинг қошига ва отнинг ёлига тома бошлайдир. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Унинг кўзларидан оппоқ соқолига қатра-қатра ёш томар эди. — А. Қаҳҳор, Асрор бобо

1. Уйнинг, бинонинг устини бекитиб турувчи тепа қисми

Пой том. Тунука том. Икки нишабли баланд том. яш Асфалт ёʻллар, тунука ва шифер томлардан қайноқ ҳовур кўтаршшди — С. Нуров, Майсаларни аёз урмайди

Кета-кетгунча яккам-дуккам лойсувоқ томлар, деворлари тўкилай деб турган пастак уйларни кўравериб, дилингиз хира тортади — К. Яшин, Ҳамза

2. Баъзи қурилмаларнинг қор-ёмғир, қуёш ва шу кабилардан ҳимоя қилувчи тепа қисми

Тўланбой Икромжоннинг аҳволини кўриб турганидан, у ҳам индамади-да, кетдик, деб кабина томини муштлади — С. Аҳмад, Уфқ

Ҳккожв бошлиқ қори тиззага урадиган кизил вагон томига чикиб, атрофни кузата бошладилар — Н. Сафаров, Жасоратнинг давоми

3. шв. Уй, ҳовли-жой

Эшакка мугуз бица, эгасини сузади, Туяга қанот бица, томингни бузади — Мақол

яя Шунда бориб, бир томни очди — бари тиллага тўла, бир томни очди — кумушга тўла — "Равшан"

"..Дашти қипчоқлар бойиса, хотин олади, туркийлар бой бўлса, том солади" [ўйларди Масума бека] — Мирмуҳсин, Меъмор

от Помидор суви ёки пастаси.

Кўп томат ва сок олиш мумкин бўлган Юсупов., каби яхши сорт помидорлар кам келтирилаётир. — Газетадан

Аёлнинг хонадонидан 30 литр самогон 150 литр томат пастаси, хамиртуруш топилди. — Газетадан

от 1. анат. Одам ва ҳайвонлар танасида қон ёки лимфа оқадиган найчасимон аъзо.

Томирдан қон олмоқ. Томирга дори қуймоқ.

Тўлаган ерга қараб жим қолди. Унинг чакка томирлари бўртди, бурнининг учи йилтиради. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. кўчма Умуман, нарса-ҳодисанинг ҳаёти, фаолиятини таъминловчи омил, восита.

Саноатнинг юрагидир мартен печи, Юрак бўлгач, ишлайди-да эрта-кечин. Бу юракни юргизади уста Анвар, Саноатнинг томирига пўлат оқар. — Муштум

Қишлоқнинг ҳаёт томири уриб турган ҳар бир жойда ташаббус яққол сезилиб туради. — Газетадан

3. с. т. Юрак ҳаракати натижасида қон тепиши; пулс.

4. т. С. Мушакларни суякка бириктирувчи пухта, эластик тўқима; пай.

[Ёʻлчи] Томири тортишган одам каби, бир лаҳза қотиб қолди, сўнг қиличини маҳкам ушлаб, букчайиб, оҳистагина ерга йиқилди. — Ойбек, Танланган асарлар

Томирларини ёзиш учун бошини орқага ташлаб, бир-икки силкитиб олди. — С. Кароматов, Олтин қум

5. биол. Ўсимлик танасида суюқлик ва ундаги эриган моддалар оқадиган тўқима найчалар.

6. бот. Илдиз.

Ариқ бўйларида, қир этакларида ўтган йилги ўтларнинг томиридан нозик майсалар униб чиқа бошлаган. — С. Анорбоев, Оқсой

Агар у ҳар куни эрталаб, кечқурун сойга тушмаганда эди, кўза-кўза сув қуйиб, томирига нам юбормаганда эди, ўрик аллақачон хазон бўларди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

7. кўчма Илдиз, негиз.

Яхши нақл — томири ақл. — Мақол

Жўрахон бу муҳим масалани айтишдан бош тортганда, бунинг томири жуда узоқ эканлигини Ғуломжон дарров фаҳмлаб олди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

8. кўчма Бир-бирини қўлловчи, бир-бирига ҳомийлик қилувчи кишилар ўртасидаги ўзаро боғланиш, алоқа; илдиз.

Затакўз домлаям, Турдивой халфаям, ҳаммаси Буларнинг томири узун, Зағчакўз мударрис бўлган экан, ўғиллари, шогирдлари катта-катта амалда дейишади. — П. Турсун, Ўқитувчи

Шуҳратпарастлар халққа юқоридан қандай зарар етказган бўлсалар, пастдан ҳам шундай зарар етказганлар. Уларнинг томири битта. — Ҳ. Ғулом, Сенга интиламан

9. шв. Қариндош, уруғ; қариндошлик риштаси.

Юртга донғи кетган Жоналибойга, Қизинг бериб, бойга томир бўлайлик. — Пўлкан

Тожибой ўзи камбағаллардан бўлса ҳам, томири Олахўжа махсум билан туташган эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

10. шв. Тутинган ўртоқ, яқин дўст.

То-мирингни мақтама, ёмон чиқса, қайтасан. — Мақол

Икки ўртада сўз бергандик, то-мирмиз деб, Зуваласи айрим битта хамирмиз деб. — Ғ, Ғулом

Мингнинг зотини билгандан бирнинг отини бил, деганлар, танишиб қўяйлик, томир. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қис-саси

сфт. Том билан ёпилган, томи бўлган.

Тунука томли уй.

Сал юрилгач, дарахтзорлар, боғлар, похол ғарамлари. черепица ва қамиш томли уйлар қаторлашиб кетди. — Ҳ. Назир, Чўл ҳавоси

от 1. Бирор нарса ёки жойга (маконга) нисбатан ёʻналишдаги жой, макон; тараф.

У томон. Бу томон. Кўчанинг икки томони. Боғнинг бир томони. Пайкалнинг тўрт томони.

Бир томони босиб қолган кулбага Ёʻлчини ётқизишди. — Ойбек, Танланган асарлар

Хонанинг икки томонига каравот қўйилган. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Тўрт томон қум, хайрият, бунда ҳеч ким эшитмайди. — Мирмуҳсин, Меъмор

2. Ўзаро нисбатда, муносабатда бўлган шахс ёки шахслар гуруҳининг ҳар бири.

Душман томон. Қуда томон.

Аммо ўз отасидек бўлиб қолган ноиб жанобларининг томонини олишни ҳам, ёвузона бир қудрат эгаси бўлган Зокир калла томонига ўтишни ҳам билмай, иккиланиб турарди. — Х. Тўхтабоев, Йиллар ва ёʻллар

Ҳар икки томоннинг ишини кўрган одам муқаррар: Булар ким тез қазирга ўйнашганов! деб ўйлайди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Абдураҳмон ёш бола экан, отаси ўлиб, онаси ва ота томонлари тарбиясида қолди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

3. (кўплик шаклида — томонлар). Ўзаро мухолиф, зид муносабатдаги шахс ёки субектлар.

Томонларни келиштирмоқ. Томонларнинг розилигини олмоқ.

4. Иш, нарса-ҳодиса, масала ва шу кабиларнинг қирралари, қисмларидан бири; жиҳат.

Масаланинг энг муҳим томони. Асарлардаги муштарак томонлар.

Ҳа, бизнинг касбнинг ўзига хос нозик, жилов тутқизмас, баъзан асов, баъзан инжиқ томонлари бор. — Н. Сафаров, Оловли излар

Мен кўлда чўкканим, боланинг қутқаргани қолиб, бошқа томонини айтдим. — Ҳ. Назир, Ёнар дарё

Аммо айни чоғда унинг ҳам ўзига хос заиф то-монлари бор эди. — С. Кароматов, Олтин қум

5. мат. Текисликдаги геометрик шаклларни ҳосил қилувчи кесмаларнинг ҳар бири.

Тўғри тўртбурчак томонлари. Томонлари тенг учбурчак.

6. кўм. взф. Макон, пайт, обект, сабаб каби муносабатларни, шундай маъноларни билдиради.

Биз томонга келяпти. Овоз кўча томондан келяпти. Кечга томон хабар олмоқ.

Елкасига ташланган кителининг енгига қўл сола туриб, индамай эшик томон юрди. — С. Кароматов, Олтин қум

Кечга томон Собирнинг хонасига Одил бува кириб келди. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

Аммо оламшумул бу кашфиёт илмий кенгаш томонидан етарли баҳоланмаганга ўхшайди. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати

Бир томондан ферма мудири унинг ўрнида сиз бўлсангиз-у, кўз олдингизда боши очиқ бир жувон қилпиллаб юрса Э, содда экансиз, ука! — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари