Қидирув

фл. 1. Ип, сим ва шу кабилар нарсаларга ўтказиб шодаламоқ; термоқ.

Марварид доналарини ипга тизмоқ. Маржон тизмоқ. Гўшт бурдаларини сихга тизмоқ.

Катта-катта мунчоқдан тизиб, тасбеҳ қилиб берибди — Олтин олма

2. с. т. Кимса ёки нарсаларни ёнма-ён ёки бирин-кетин жойламоқ, термоқ, саф ёки қатор қилмоқ; сафламоқ, қаторламоқ.

Солдатларни сафга тизмоқ. Токчаларга анор, олма, беҳилар қатор-қатор тизиб ташланган.

Трактор паркидаги барча агрегат ва механизмлар сифатли созланиб, старт чизиғига тизиб қўйилган. — Газетадан

3. кўчма Бири кетидан бошқасини, бирин-кетин, узлуксиз келтирмоқ, қаторлаштирмоқ, қалаштириб ташламоқ.

Маърузачи қуруқ рақамларни тизди.

Қулай пайт келса, [Элмурод] илҳоми қайнаб, қизнинг кўзларига тикилганича, гапларни тизиб ташлар эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Меҳнатнинг таърифини ёзган китоблар, Мардлар номин ҳарфма-ҳарф тизган китоблар. — М. Шайхзода

кўчма Тиз чўкмоқ 1) тиззаларини букиб, оёқлари устига ўтирмоқ; чўк тушмоқ; чўккаламоқ. . Мирмуҳсин, Меъмор; 3) киши измига юрмоқ, иродасига бўйсунмоқ

Ёрмат кириб, эшикни ёпди. Қизининг олдига тиз чўкиб, юзига тикилди, пешонасидан аста силади — Ойбек, Танланган асарлар; 2) гавдани шундай тутган ҳолда илтижо-илтимос билан ёлвормоқ

Лекин ундаги шуҳратпарастлик, тама олдида подшоҳларга тиз чўкишдан ҳам, ўзгалар манфаатини босиб-янчиб ўтишдан ҳам қайтмаслигини кўпчилик биларди

Ана шу Сурхон жилови ҳам жасоратли халқимиз измида, у қанчалик пишқирмасин, ўкирмасин, бари бир, инсон олдида тиз чўкади — "Узбекистан қўриқлари"

от 1. Ип, сим ва шу кабиларга терилган нарса; шода.

Бир тизим марварид. Бир тизим маржон. Бир тизим помидор қоқи. Бир тизим қалампир.

Биз ишни чўзмаслик учун ҳар қувурни алоҳида эмас, икки-учтасини бир тизим қилиб бураб олар эдик. — П. Қодиров, Эрк

2. Бир соҳа, муассаса ва шу кабиларга оид ёʻналиш, иш-фаолият кабилар мажмуи.

Банк тизими. Халқ таълими тизими. Хавфсизлик тизими.

Меҳнат вазирлиги тизимида ишлаётганингизга ҳам анча бўлибди. Тизим ва унинг жойлардаги бўлимларида хо-тин-қизларнинг фаолияти қандай? — Тизимимизда ишлаётган хотин-қизларнинг олиб бораётган ишлари яхши. — Меҳнат

Мамлакатимизнинг ташқи иқтисодий муносабатларида муҳим ўрин эгаллаган ташқи савдо тизимидаги туб ўзгаришлар суст амалга оширилмоқда. — Фан ва турмуш

3. Ўзаро боғлиқ ва узвий тартибда бўлган нарса, ҳодисалар бирлиги, мажмуи.

Барча бўғиндаги давлат идоралари фаолиятининг ҳуқуқий асоси бўлиб хизмат қиладиган қонунлар тизимини барпо этиш лозим. — Газетадан

4. Ўзаро боғлиқ қисмлардан ташкил топтан тузилма, ижтимоий, сиёсий ва бошқалар жиҳатдан тузилиш шакли.

Улар, бизга маълум сабабларга кўра, Марказ деб аталувчи эски тизимдан ниҳоятда безиллаб қолишган. — Газетадан

Жумҳуриятларда бугун мутлақо бир-бирига ўхшамайдиган турли хил ижтимоий-сиёсий тизимлар вужудга келмоқда. — Газетадан

5. Бирор иш-фаолиятни ташкил этиш, амалга оширишнинг шакл ва тартиб-қоидалари мажмуи.

Баҳолашнинг рейтинг тизимига ўтилди. — Маърифат

меҳнат унум-дорлигини таъминловчи омилларнинг мунтазам тизимини яратиш тарафдоримиз. — Газетадан

от 1. Бирин-кетин ёки ёнма-ён жойлашган; қатор.

Очил Зарафшон тизма тоғи этагида, чорвадор ва боғдор қишлоқда ўсган. — П. Қодиров, Уч илдиз

Уйлар икки қаватли бўлиб, трассадан анча юқори, тизма қум адирлар устида саф тортганлар. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

2. Характери, табиати, муносабати ва шу кабиларга кўра бир-бирига боғлиқ бўлган, кетма-кет ёки ёнма-ён содир бўладиган воқеа ва ҳодисалар тизилмаси мажмуи; тизим.

Асар-да иштирок этувчи қаҳрамонларнинг характерини, уларнинг ўзаро муносабатларини очиб берадиган, бир-бирига боғланган воқеалар тизмаси асарнинг сюжети дейилади. — Адабиёт хрестоматияси

Биз Жиззах насос стансиялари тизмаси қурилаётган бошқа участкаларга ёʻл олдик. — Ўзбекистон қўриқлари

от 1. анат. Оёқнинг букиладиган, боддир билан сон қўшиладиган жойи.

Ҳаёт келинчакларча, бир оёғини йиғиштириб, иккинчи оёғини тиззасидан букиб ўтирди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Мана, маст ҳолда Тожибой тўппа-тўғри Гулсумнинг эшигига келди-да, занжири илинмаган эшикни тизза билан бир итариб, тўғри ичкарига кирди. — П. Турсун, Ўқитувчи

2. Иштон, шим ва шу кабилар кийимларнинг тизни қоплаб турадиган, тиззага тўғри келадиган қисми.

Иштони ёʻқ тиззаси йиртиққа кулар. — Мақол

Тиззалари титилиб кетган эски тиринка шимининг почаларидан сув сирқиб оқар чит кўйлаги шалаббо бўлиб, бадан-баданларига ёпишиб қолган эди. — Н. Фозилов, Дийдор

Ҳа, мулла Ғулом, тиззаларингиз тупроқ, намозни ерда ўқидингизми? — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

3. Оёқнинг тиздан думбагача бўлган қис-ми (ўтирган ҳолатда).

Ёʻлчи ўтиргач, Шокир отанинг етим набираларини тиззасига олиб, ўпиб, узумдан икки бошини уларнинг қўлига тутқазди. — Ойбек, Танланган асарлар

Зулфиқор устодга яқин ўтириб, қўйнидан кенг ва қалингина дафтарни олиб, тиззасига қўйди. — Мирмуҳсин, Меъмор

Саодатхоннинг игна ушлаган қўллари беихтиёр тиззаси устига тушди. — С. Зуннунова, Янги директор

от 1. От, эшак ва бошқалар ҳайвонларни боғлаш ёки қантариб қўйиш учун хизмат қиладиган, учи сувлуққа ёки бошвоққа бириктириладиган узун тасма ёки чизимча.

Шербек эгардан сакраб тушди. Отнинг тизгинини панжарага боғлаб, чўчқахонага қараб юрди. — С. Анорбоев, Оқсой

2. с. т. Жилов.

Овчилар хийла илгарилаб кетди. Жувон тизгинни сал бўшатган эди той бирданига кўтарилиб кетди. — А. Қаҳҳор, Хотинлар

Раис отидан тушиб, тизгинни билагига солди-да, ариқдан юзини ювди. — Ҳ. Нуъмон, Фасллар

3. кўчма Бошқариш воситаси, бошқарув.

Ёшларда ҳаё ёʻқ. Ёʻқ, айб онасида, тизгинини бўш қўйди. — А. Убайдуллаев, Ҳаёт оқими

Ўрта Осиёдаги ирригация иншоотларининг тизгини унинг қўлида. — А. Абдуқодиров, Бўзсувдан Сирдарёгача

Табиатимни ланж қилган баъзи нуқсонларни ҳисобламасам, мен сафаримдан хурсандман, — суҳбат тизгинини ўз қўлига олди афанди. — Муштум