Проект Hayot Foundation
Ру

Поиск

По запросу «tishlar» — результатов: 594: Толковый

Фильтр

Словарные статьи

442
tish

ot 1. Ovqat yeyish, tishlash, chaynash, tutib turish uchun xizmat qiladigan aʼzo.

Kurak tish. Oziq tish. Fil tishi. Tilla tish. Tish choʻtkasi. Tish pastasi. Tish doktori. Tish tozalamoq. Tish qoʻymoq, Tishni sugʻurmoq (olmoq).

Juvon yelkasi osha Sidiqjonga qarab, oppoq, marjondek tizilgan tishlarini yarqiratib iljaydi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. Qurol, asbob, mashina qismlari va shu kabilarning (tishga oʻxshash) oʻtkir, uchli qismi.

Arraning tishi. Qirgʻichning tishi. Taroqning tishlari. Omochning tishi,

Avvalgi yillarda ham traktor ishlardi, bolalar tushmagur tishini sayoz botirishardi, hozir unaqasi yoʻq. — S. Mahkamov, Katta rulda

Tosh omochning tishi shakliga kirganda, polvon koʻrib maʼqulladi — A. Qahhor, Koʻr koʻzning ochilishi

Ammo chigʻiriq oʻqining tishi chigitni chaynagan choqda ishchilarning aylan-tirishga kuchi yetmas va quloqni chappa aylantirib, qaytadan oldin bosishga majbur boʻlar edilar. — S. Ayniy, Qullar

  • Tish yormoq 1. Tishi koʻrina boshlamoq, chiqa boshlamoq (yosh bola, goʻdak haqida); Bu toʻgʻrida qoʻshnimizga tish yorgan edim, u: — Bitta-yarimtasining tomogʻini moylamabsiz-da, — dedi. — MushtumTaransevning allaqayoqqa bosh olib ketganidan xabardor boʻlsa ham, birovga tish yormadi. — Mushtum
  • Tishi chiqmoq Maʼlum soʻz yoki soʻz birikmasi bilan birikib, soʻz (soʻz birikmasi) bildirgan ish-faoliyat, sohada ulgʻayganlikni, tanilganlikni bildiradi. kechagina shinel kiygan Chernetsov, harbiyda tishi chiqib, har-biyda balogʻatga yetgan kapitanga taktikadan dars bermoqchi, deb oʻyladi. — I. Rahim, Chin muhabbatOlgʻirlik bilan tishim chiqdi, behuda gaplar bilan tilim burro boʻldi. — Mushtum
  • Tishi oʻtmoq Mohiyatiga tushunmoq, aqli yetmoq, hal eta bilmoq. Gazeta yoki kitob oʻqiganida, ayniqsa, texnikaga oid broshyuralarni oʻqiganida, baʼzilariga tushunmayapti, oʻzining taʼbiri bilan aytganda, tishi oʻtmay qolyapti. — R. Rahmonov, Tinib-tinchimas
  • Tishida (yoki tishining kavagida yoxud orasida) saqlamoq Nihoyatda ehtiyotlik bilan (kimsaga bildirmay, koʻrsatmay) saqlamoq. Lekin bir iloj qilib tishimda saqlayman uni. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalarMa, ol. Biror kuningga yarab qolar, tishimning orasida saqlab yurgandim. — MushtumAfandining tish kavagida asrab yurgan yuz tanga puli bor edi. — Latifalar
  • Tishini tishiga qoʻymoq Bor kuch-imkoniyat bilan oʻzini tutmoq, chidagan holda tutmoq. Nojoʻya gaplarni boshingizdan chiqarib tash-lang, akasi jonidan, unaqa vaqtlar oʻtib ketgan, tishni tishga qoʻying-da, dam boʻling, bosti-bosti qilib yuboramiz. — A. Muxtor, Opa-singillarTagʻin ham farzand ekan. Tishimni tishimga qoʻyib kuzatdim. — Mushtum
  • Tishini qayramoq Tayyorlanmoq, biror narsa uchun oʻzini chogʻlab turmoq. Yoʻlchi tishini qayrab, boyvachchaning koʻkragiga bir musht tushirdi. — Oybek, Tanlangan asarlarTishingni qayrab tur, uka, sal qoʻl boʻshasin, katta toʻy qilib beraman. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar
  • Tishining oqini koʻrsatmoq (Tishini koʻrsatib) irjaymoq, ishshaymoq, tirjaymoq. Shunday tabarruk odamga qaysi betim bilan tishimning oqini koʻrsataman? — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
  • Tish-tirnogʻi bilan Qatʼiyat bilan, butun imkon bilan. Tish-tirnogʻim bilan shu yerda, shu bolalarning sevgan oʻqituvchisi boʻlib qolishga tirishaman. — P. Tursun, Oʻqituvchi
Полная статья →
tishlamoq

fl. 1. Tishlari orasiga olib, bir qismini uzib, ajratib olmoq.

Juvon qoʻlidagi olmani ustma-ust bir necha martaba tishladi va chala chaynab yutdi. — A. Qahhor, Ming bir jon

Eʼzozxon suvi qochgan nonni tishlab, chaynay boshladi. — H. Gʻulom, Mashʼal

2. Tishlari orasiga olib qismoq, tishlari bilan tutmoq, tishida ushlamoq.

Mushuk bolasini tishlab, hovliga olib chiqdi.

Mirzakarimboy soʻzni nimadan boshlashni bilmay, soqolining uchini tishlab dedi. — Oybek, Tanlangan asarlar

[Joʻra] Qamchini tishlagan holda, otga mindi. — H. Shams, Dushman

3. Tishlarini botirib jarohatlamoq, qopmoq.

Uni it tishlab oldi. Bu ot tishlamaydi.

Tilini tishlab olgan odam tishini sugʻurib tashlamaydi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Ot jonivor, oldidan kelganni tishlab, orqadan kelganni tepibdi. — Ertaklar

4. Qattiq gap bilan ozor bermoq, achitib gapirmoq, chaqib olmoq.

Maston kam-pir nevarasining yigʻlab turib qilgan zoriga qaramay, yana tishlab-tishlab olmoqchi boʻldi, lekin shaytonga hay berdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

  • Barmogʻini tishlamoq Shunday hiyla bilan berardimki \zaharni\, tabiblar barmogʻini tishlab qolgan bulardi — Oybek, Tanlangan asarlar
  • Burnini tishlamoq Hech narsa qila olmaslikka ishora qiladi. Alam qilsa, burningni tishla. ™Endi uyga qaytish yoʻq. Mirzakarimboy burnini tishlab qolsin. — Oybek, Tanlangan asarlar
  • Yer tishlamoq Yerga qulab jon bermoq, oʻlmoq. Fashist., yo qansharidan oʻq yeb, yer tishlaydi, yo evini qilsa, roʻpara kelgan teshikka oʻzini uradi. — A. Qahhor, Asarlar
  • Mum tishlamoq Eshpoʻlatov lom-lim demadi, deb biz ham mum tishlab keta bersakmikin — Mushtum
  • Oldidan kelsa tishlaydi, ketidan kelsa tepadi Oʻziga yoʻlatmaslik. Mulla Norqoʻzi oʻsha gapni hazillashib aytganini arz qilish uchun oldidan kelsa tishlar, ketidan kelsa tepar edi — A. Qahhor, Asarlar
  • Tilini tishlamoq Ogʻzingni yum, tilingni tishla, Adolat, urushga borganlarning hammasi ham halok boʻlavermaydi — I. Rahim, Chin muhabbat
  • Tishida tishlab Nihoyatda ehtiyotlab. Ikki-uch yoshida onadan yetim qoladi. Otasi uni tishida tishlab katta qiladi. — H. Nosirova, Men oʻzbek qizimantopgan-tutganini tishida tishlab saqladi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli
  • Qulogʻidan tishlamoq Oʻziniki qilib qoʻymoq (odatda, qiz bolani yoshligida, keyin unga uylanish uchun). Sen uning qulogʻini tishlagansan, nomard. — U. Ismoilov, SaylanmaYoshligimizda bir-birimizni yaxshi koʻrishib yurardik, qoʻshni edik, qulogʻini tishlab ham qoʻygan edim, — dedi Botirali. — Sh. Rizo, Qor yogʻdi, izlar bosildi
Полная статья →
tigʻ

ot 1. Qilich, xanjar, pichoq, nayza kabi sovuq qurollarning umumiy nomi.

Tigʻ yarasi tuzalar, til yarasi tuzalmas. — Maqol

Ammo tigʻ tegib, qoʻl yoki oyogʻi uzilganlar oh-voh urib, madad kutib yotardi. — Mirmuhsin, Meʼmor

Ernazar jallod, Sheralini siyosat bilan yiqitdi va poʻlat tigʻini qinidan tortdi. — Erali va Sherali

2. Kesuvchi asbob, qurol-yarogʻ va shu kabilarning keskir qirrasi, dami; turli mashina, mexanizm va shu kabilarning keskich qismi.

Boltaning tigʻi. Qilichning tigʻi.

Ketmon tigʻini qayiradigan tosh-metin eski paxsalarni qizlar necha chaqirim yerdan tashib kelib, dalaga toʻkishdi. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

Qaynarning boʻydor oʻtlari kosilkalarning beomon tigʻlari zarbidan yuztuban yiqilardi. — S. Anorboyev, Oqsoy

3. Nishtar, nayza kabi asboblarning oʻtkir uchi, nayzasi.

4. Stvol, mil.

Qoʻsh tigʻ miltiq.

Vagondan eng keyin tushgan va miltigʻini tigʻidan ushlab, ketmonday yelkasiga qoʻyib kelayotgan Ahmadjon — A. Qahhor, Oltin yulduz

5. Umuman, tigʻ, nayza kabi taʼsir oʻtkazuvchi narsa, kuch.

Zulm tigʻi. Jabr tigʻi.

Ilm-u fan tigʻi birlan jahl bagʻrini qon sil. — Hamza

Uchchiga chiqqan maʼmuriyatchi degan sarlavha ostidagi maqolaning oʻtkir tigʻi Oyqizga qaratilgan boʻlsa ham — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

  • Tigʻ tegizmoq (yoki urmoq) Biror asbob, qurol bilan kesmoq. Tepa shoxga aslo tigʻ tegiza koʻrmanglar. — N. Safarov, Oliyaxon Sultonova
  • Tigʻ koʻtarmoq Qurol-yarogʻ bilan urush-jangga xezlanmoq, jangga kirmoq, jang qilmoq. Taqsir, uzr, fuqarochilik, adolatsizlikka qarshi yana tigʻ koʻtarishga toʻgʻri keldi. — Uygʻun va I. Sulton, Alisher Navoiy
  • Tigʻ urmoq (yoki tortmoq) Tigʻ-yarogʻ bilan zarb bermoq. Tigʻ urib yaralamoq.Qaysi farzand otasiga tigʻ tortar. — Rustamxon
  • (Dami) tigʻdan oʻtkazmoq Yoppasiga tigʻ-yarogʻ bilan oʻldirmoq. Podshoh: — Hech kim menga shu sirni oshkor qilmasa, shahar xalqini dami tigʻdan oʻtkazib, tuproq bilan barobar qilaman, — debdi. — ErtaklarYaqinda Ali uyqudan turadi, zulfiqorini koʻtarib, dindan chiqqan bandalarni tigʻdan oʻtkazadi, dedilar. — S. Ahmad, Hukm
  • Quyosh (yoki kun, saraton) tigʻi 1. Quyosh nuri, shuʼlasi, yogʻdusi. Kun tigʻida yonib-oʻchib Koʻrinadi ketmonlar. — T. Toʻla;Kunlarning birida, saratonning tigʻida bogʻbonning etlari uvushibdi, tomogʻi qurishibdi. — Yo. Shukurov, Uch savol
  • Quyosh (yoki kun, tong) tigʻ urdi (yoki tortdi, yoydi, yordi) Quyosh chiqdi, quyosh nur, shuʼla taratdi, yogʻdu sochdi. Kun tigʻ urib qolgan edi. Oʻrtalik allaqachon yorishgan. — Gʻ. Gʻulom, Shum bolaKun tigʻ tortib, daryoning u tomonidagi adirlarning sirti toʻq yashil, jilgʻalari qora tusga kirdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariSharq osmonining tepasida tong tigʻ ura boshlagan boʻlsa ham, devorlar, daraxtlar ichiga koʻmilgan shahar hali ancha qorongʻi edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otgunchaChosh-goh mahalida quyosh bulutlar orasidan tigʻ yorib chiqdi. — R. Rahmon, Mehr koʻzda
  • Qoʻlga tigʻ olmoq Urushni boshlagan men emas, sensan, endi jazosini tortasan oʻzing, Koʻlga tigʻ olishga majbur etgan sen. Endi shu tigʻ bilan oʻyilar koʻzing. — Uygʻun
Полная статья →
tik

\goll. tijk, ingl. tick

Kanop yoki paxta tolasidan toʻqilgan qalin, pishiq gazmol, mato (koʻpincha matrats, dasturxon va sh.k. uchun ishlatiladi)

Oynisa yoʻl-yoʻl tik koʻrpachada.. oʻtirarkan, oʻgʻli Yoʻldoshbekdan kelgan xatni qayta oʻqib chiqdi — H. Gʻulom, Toshkentliklar

Tikdan bir xilda tikilgan kiyim kiygan, madori ketgan yaradorlar hovliga chiqishdi — R. Fayziy, Hazrati inson

Полная статья →

Показать все · 442 →

В определениях

118

Показать все · 118 →

Сказки

19
Boʻri bilan tulki
Устное народное творчество

Bu ertakda tulkining ayyorligi va boʻrining soddaligi orqali hayotiy saboqlar beriladi. Tulki har doim oʻzining aql-zakovatidan foydalanib, qiyin vaziyatlardan

Doʻstlar
Устное народное творчество

Ushbu ertakda tulki, baqa va kana oʻrtasidagi doʻstlik va topilgan bugʻdoyni taqsimlashdagi qiziqarli voqealar tasvirlangan. Ular oʻrtasidagi musobaqa va aql-id

Eshmat bilan Toshmat
Устное народное творчество

Ikkita doʻst Xizrdan turli tilaklar tilaydi: biri mol-dunyo va ulfatlar, ikkinchisi esa oila va farzandlar. Yillar oʻtib, ularning hayotlari tilaklariga koʻra s

Luqmoni hakim
Устное народное творчество

Iskandar podsho yer yuzini oʻziga boʻysundirishni istab, hatto suv osti va osmon usti aholisini ham izlatadi. Bu qiyin vazifani bajarishga urinishlar natijasida

Mislabu
Устное народное творчество

Zolim podshohning farzandsizligi va toʻtiqushning sarguzashtlari orqali boshlangan bu ertak, goʻzal Mislabuni izlab topish yoʻlidagi qiyinchiliklar va podshohni

Mohistara
Устное народное творчество

Shahzoda Shavkat sirli kiyikni quvib, oʻzga olamga tushib qoladi va u yerda parizod Mohistaraga oshiq boʻladi. Bu sarguzasht uning hayotini butunlay oʻzgartirib

Показать все · 19 →

Диалектные материалы

15
Chorsi egov
Fargʻona viloyati · Chorsi egov

yuzi yapaloq, ammo to'rtqirrali, tishlari bir-birini kesishgan (katak) egov

borikbur arra
Andijon viloyati · mayda tishli arra

taroqning mayda tishlarini arralash uchun yasalgan arra

bujur egov
Andijon viloyati · choʻpsa egov

Tishlari oʻyib-oʻyib yasalgan egov turi

chishash
Fargʻona viloyati · tishash

arra qilinadigan tunuka bo'lakning qirg'og'ini egovlab tishlar chiqarish; arra tishlarini o'tkir qilish

choʻpsa
Andijon viloyati · choʻpsa

Tishlari oʻyib-oʻyib yasalgan egov turi; pichoq qinining yogʻochini qirib ishlaydigan asbob

dishak
Xorazm viloyati · dishak

Oldingi yirik tishlari lablaridan yorib chiqib turadigan odam

Показать все · 15 →