от эск. (и — чўзиқ) кт. Уқ, камон ўқи.
Тир отмоқ.
Ҳар балодан асрагувчи энг муҳим, қиммат яроғ — Тири ваҳшат, ханжари зиллатга қалқондир китоб. — Ҳамза
- Тири мижгон
Қидирув
«тирда» бўйича 448 та натижа: Изоҳли
Луғат мақолалари
442 та
Кейинчалик Абу Али ибн Сино номи билан машҳур бўлган ёш Ҳусайн ҳар куни ярим кечагача ўтириб, юнон ва араб ҳукамоларининг тиб ва фалсафага оид китобларини ўқир эди. — М. Осим, Китобга ихлос
Қадимий шарқ тиб қўлёзмаларида мумиёнинг икки хил бўлиши айтилади. — Л. Шокиров, З. Ҳакимов, Мумиёйи асл
от тиб. Иситма ва онг парокандалиги, хиралашуви билан кечадиган оғир юқумли касалликларнинг умумий номи; терлама.
Орада беш ой ўтгандан кейин, унинг бўйга етган қизи тиф билан оғриб, ўн етти кун деганда вафот қилди. — А. Қаҳҳор, Сароб
от 1. Қилич, ханжар, пичоқ, найза каби совуқ қуролларнинг умумий номи.
Тиғ яраси тузалар, тил яраси тузалмас. — Мақол
Аммо тиғ тегиб, қўл ёки оёғи узилганлар оҳ-воҳ уриб, мадад кутиб ётарди. — Мирмуҳсин, Меъмор
Эрназар жаллод, Шералини сиёсат билан йиқитди ва пўлат тиғини қинидан тортди. — Эрали ва Шерали
2. Кесувчи асбоб, қурол-яроғ ва шу кабиларнинг кескир қирраси, дами; турли машина, механизм ва шу кабиларнинг кескич қисми.
Болтанинг тиғи. Қиличнинг тиғи.
Кетмон тиғини қайирадиган тош-метин эски пахсаларни қизлар неча чақирим ердан ташиб келиб, далага тўкишди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар
Қайнарнинг бўйдор ўтлари косилкаларнинг беомон тиғлари зарбидан юзтубан йиқиларди. — С. Анорбоев, Оқсой
3. Ништар, найза каби асбобларнинг ўткир учи, найзаси.
4. с. т. Ствол, мил.
Қўш тиғ милтиқ.
Вагондан энг кейин тушган ва милтиғини тиғидан ушлаб, кетмондай елкасига қўйиб келаётган Аҳмаджон — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз
5. кўчма Умуман, тиғ, найза каби таъсир ўтказувчи нарса, куч.
Зулм тиғи. Жабр тиғи.
Илм-у фан тиғи бирлан жаҳл бағрини қон сил. — Ҳамза
Уччига чиққан маъмуриятчи деган сарлавҳа остидаги мақоланинг ўткир тиғи Ойқизга қаратилган бўлса ҳам — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли
- Тиғ тегизмоқ (ёки урмоқ) Бирор асбоб, қурол билан кесмоқ. Тепа шохга асло тиғ тегиза кўрманглар. — Н. Сафаров, Олияхон Султонова
- Тиғ кўтармоқ Қурол-яроғ билан уруш-жангга хезланмоқ, жангга кирмоқ, жанг қилмоқ. Тақсир, узр, фуқарочилик, адолацизликка қарши яна тиғ кўтаришга тўғри келди. — Уйғун ва И. Султон, Алишер Навоий
- Тиғ урмоқ (ёки тортмоқ) Тиғ-яроғ билан зарб бермоқ. Тиғ уриб яраламоқ.Қайси фарзанд отасига тиғ тортар. — Рустамхон
- (Дами) тиғдан ўтказмоқ Ёппасига тиғ-яроғ билан ўлдирмоқ. Подшоҳ: — Ҳеч ким менга шу сирни ошкор қилмаса, шаҳар халқини дами тиғдан ўтказиб, тупроқ билан баробар қиламан, — дебди. — ЭртакларЯқинда Али уйқудан туради, зулфиқорини кўтариб, диндан чиққан бандаларни тиғдан ўтказади, дедилар. — С. Аҳмад, Ҳукм
- Қуёш (ёки кун, саратон) тиғи 1. Қуёш нури, шуъласи, ёғдуси. Кун тиғида ёниб-ўчиб Кўринади кетмонлар. — Т. Тўла;Кунларнинг бирида, саратоннинг тиғида боғбоннинг этлари увушибди, томоғи қуришибди. — Ё. Шукуров, Уч савол
- Қуёш (ёки кун, тонг) тиғ урди (ёки тортди, ёйди, ёрди) Қуёш чиқди, қуёш нур, шуъла таратди, ёғду сочди. Кун тиғ уриб қолган эди. Ўрталик аллақачон ёришган. — Ғ. Ғулом, Шум болаКун тиғ тортиб, дарёнинг у томонидаги адирларнинг сирти тўқ яшил, жилғалари қора тусга кирди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариШарқ осмонининг тепасида тонг тиғ ура бошлаган бўлса ҳам, деворлар, дарахтлар ичига кўмилган шаҳар ҳали анча қоронғи эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунчаЧош-гоҳ маҳалида қуёш булутлар орасидан тиғ ёриб чиқди. — Р. Раҳмон, Меҳр кўзда
- Қўлга тиғ олмоқ Урушни бошлаган мен эмас, сенсан, энди жазосини тортасан ўзинг, Кўлга тиғ олишга мажбур этган сен. Энди шу тиғ билан ўйилар кўзинг. — Уйғун
\голл. тижк, ингл. тикк
Каноп ёки пахта толасидан тўқилган қалин, пишиқ газмол, мато (кўпинча матрац, дастурхон ва ш.к. учун ишлатилади)
Ойниса ёʻл-ёʻл тик кўрпачада.. ўтираркан, ўғли Ёʻлдошбекдан келган хатни қайта ўқиб чиқди — Ҳ. Ғулом, Тошкентликлар
Тикдан бир хилда тикилган кийим кийган, мадори кетган ярадорлар ҳовлига чиқишди — Р. Файзий, Ҳазрати инсон
ТИЛ ' оғиз бўшлиғида пастки жағга ёпишган, таъм-маза билишга, нутқ товушларини ҳосил қилишга хизмат қиладиган аъзо'. Айцам, т и л и м куяди, айтмасам — дилим (Мақол). Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони англатган бу от асли ' гапир-' маъно — сини англатган ти- феълидан (ПДП, 429) -л қўшимчаси билан ясалган (ЭСТЯ, III, 229): ти- + л = тил
1. анат. Оғиз бўшлиғида жойлашган, таъм-маза билиш, оғизга овқат олиш, ялаш лар учун хизмат қиладиган мускулли аъзо
Иссиқдан итнинг тили осилган
Айцам, тилим куяди, айтмасам - дилим — Мақол
Ўлгудай тахир экан, тилимни ёргудай, оғзимни куйдиргудай бўлди — Мирзакалон Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
Ниҳоят, гапира-гапира қақраган лабларини тили билан ялаб, Лутфинисо жим бўлди — Ойбек, Танланган асарлар
бузоқчалар бўйинларини чўзиб, унга [раисга] тилларини кўрсатишди — "Муштум"
2. кўчма Асбоб, механизм ва шу кабиларнинг осилиб, қимирлаб турадиган қисми
Соатнинг тили. Компаснинг тили
Қўнғироқнинг тили
3. кўчмапоет. Тиғга ўхшаш, учли нарса
Шамол кучайиб, оловнинг тили яна ҳам узунлашди — Саид Аҳмад, Уфқ
Тепага кўтарилган қуёш ўтли тили билан ер бағридаги барча намни сўриб оларди — Шароф Рашидов, Бўрондан кучли
Қуёш ҳароратидан баҳраманд бўлган майса, Қиёқ тилларин чўзиб, нурга қасида куйлар — Ғафур Ғулом
Эртаклар
4 та
Халқ оғзаки ижоди
Етим қолган Тўқли исмли бола бойнинг уйига асранди бўлиб киради. У ўзининг ақл-заковати ва тилсим отининг ёрдами билан турли синовлардан ўтиб, охир-оқибат
Халқ оғзаки ижоди
Уч оға-ини ботирлар ўз билимдонликлари ва жасоратлари билан подшоҳнинг эътиборини қозонадилар. Бироқ, ҳасадгўй вазирнинг иғвоси туфайли кенжа ботир қийинк
Халқ оғзаки ижоди
Ушбу эртакда камбағал йигитнинг ўз ақл-заковати ва топқирлиги билан подшоҳнинг қизига уйланишга эришгани ҳикоя қилинади. У учта сирли чолнинг жумбоқлар
Халқ оғзаки ижоди
Зиёд ботир исмли йигит подшоҳнинг қизи Қамархонга ошиқ бўлади ва турли синовлардан ўтиб, ўз севгиси учун курашади. Эртакда садоқат, жасорат ва адолат ғ
Шева материаллари
2 та
Хоразм вилояти · мотоцикл
мотоцикл
Хоразм вилояти · қитирламоқ