Қидирув

фл. Тиқилламоқ феълининг орттирма нисбати.

фл. айн. Тиқирламоқ.

Эшик тиқиллади.

Энди ётмоқчи бўлиб турганида, дераза тиқиллади. — Саодат

от 1. Идишларнинг оғзига тиқиб қўйиладиган қопқоқ.

Пўкак тиқин. Шиша тиқин. Бутилканинг тиқини.

Шукуржон бутун вужуди жимирлаб кетганини ҳис этиб, фляганинг тиқинини тортди, у бўш эди. — О. Ёқубов, Ота изидан

Ашуртой ака нос-қовоқнинг шокиладор чарм тиқинини ёпа туриб, салмоқланиб гапирди. — Р. Файзий, Ҳазрати инсон

2. айн. Тиқилинч.

Ёʻл жуда тиқин ва серқатнов.

Болницага [касалхонага] борсангиз, ўзим элтиб қўяман, юраверинг. Трамвайда ҳозир одам тиқин бўлади. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

Мен тиқинда ҳаво етмагандай бўғила бошлайман, деразага интиламан. — А. Мухтор, Давр менинг тақдиримда

3. Ичига, қобиғига тиқилиб турган, шундай жойлашган.

Ёʻлдош тиқин рюкзагини орқалади, Ойниса тугун кўтариб олди, бобо билан буви олдинга тушишди. — Ҳ. Ғулом, Тошкентликлар

Ҳар кўчатда ўн-ўн икки ва ундан зиёд ғоз тухумидай, ана очилай, мана очилай деб турган тиқин пахта. — Ғ, Ғулом

Синфларда бўш парта ёʻқ, Мағзи тиқин анордай. — Ғ, Ғулом

фл. 1. Бир нарсани бошқасига санчиб, суқиб киритмоқ.

Бигиз тиқмоқ. Ханжар тиқмоқ.

Ерда ҳам хосият кўп Ерга чўпни тиқиб қуйсанг, кўкариб, қулочга сиғмас дарахт пайдо бўлади. — Ойбек, Танланган асарлар

Ҳамманинг кўз олдида кўксига пичоқ тиқиб, чуқурга ташланган ака-укалар турарди. — Мирмуҳсин, Меъмор

Эшак: — Бу қирқ йилни нима қилиб ўтказаман? — деган экан, худо: Одамлар устингга юк ортади, ўзи ҳам минади, халачўп тиқади, — дебди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Тешик, очиқ, бўш жойга киритмоқ, юбормоқ.

Бурнига бармоғини тиқмоқ.

Бойвачча кавакчадан чўп тиқиб, занжирни туширди — Ойбек, Танланган асарлар

Қурбон ота самоварнинг остига сим тиқаётган эди, қаддини ростлаб, Сидиқжонга қаради. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Нимчаси чўнтагига қўл тиқиб, рўмолчасини олди. — Мирмуҳсин, Меъмор

У уй олдига келиб тўхтади. Деразадан бошини тиқди. — М. Муҳамедов, Қаҳрамон изидан

3. Ичига, орасига олмоқ (солмоқ); жойламоқ.

Қопга сомон тиқмоқ.

Олинг, молларни сандиғингизга, пулни чўнтагингизга тиқинг — Муштум

Мирҳомидхўжа шошиб, Қамбарали аканинг қўлидан пулни олди-да, унинг қўйнига тиқди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Қоровул шўра ва ялпизларни ўриб, сув урган жойга тиқа бошлади. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

4. кўчма С. т. Бирор ўқиш, иш ёки лавозимга зўрма-зўраки жойлаб, ўрнаштириб қўймоқ, тиқиштирмоқ.

Комиссия таркибига яна сени тиқибдилар-да.

[Сухсуров:] Мени бутун уруш даврида ўқитувчиликка тиқиб қўйишди. — А. Қаҳҳор, Тобутдан товуш

5. Бировни бирор иш, гап ёки даврага қўшмоқ, аралаштирмоқ, тортмоқ.

Отабек сачраб, Кумушга юз ўгирди: — Бу ўртага Зайнабни келтириб нимага тиқасиз энди? — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Тиқ с. такр.

Ёнғоқли боғ эшигин [Олимжон] чақирди тиқ-тиқ уриб. Барваста бўйли киши чиқди: Ким? деб ҳол сўриб. — Қ. Муҳаммадий.

фл. 1. Тиқмоқ феълининг ўзлик ва мажҳул нисбатлари.

Шиша оғзига пўкак тиқилган. Қопга ун тиқилди.

Хуржуннинг бир кўзида тугун, бир кўзида ўраб тиқилган жун қоплар. — С. Анорбоев, Оқсой

Гўрга тиқилгур очофатлар, мол талашиб, сандиқни ҳам синдиришди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

2. Лой ёки юмшоқ жойга ботиб қўзғалолмай, юролмай қолмоқ.

Машина кичик бир ариққа тиқилиб қолди.

Оти лойга тиқилган навкарлардан бири Тоҳир эди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Арава лойларга тиқилавериб, жонимиздан тўйдирди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

3. Топ, зиқ жойдан ўрин олмоқ, жойлашмоқ.

Аъзам уч-тўрт кун кўчада бош ургани жой тополмай дайдиб юргач, шаҳар четидаги кўримсизгина бир масжид қоровулининг мол боғласа турмайдиган ҳужрасига бориб тиқилди. — Шуҳрат, Жаннат қидирганлар

Мана, ҳозир яраланган бўридек кавакка ти-қилиб ўтирибди. — С. Юнусов, Кутилмаган хазина

Семизлигидан партага тиқилиб ўтирган бир киши томоқ қириб, мўйловини бураб қўйди. — С. Зуннунова, Янги директор

4. Бирор нарса ёки кимсага ёпишмоқ; зич, тирбанд нарса ёки одамлар орасидан жой олмоқ.

Эски кир чопонни кийгач, айвонга чиқди, ўҳў-ўҳўлаб ёʻталганча, танчага тик,илди. — Ойбек, Улуғ ёʻл

Нурини нақ мозористонда ёлғиз қолган каби бир ваҳима босди, ранги ўчиб, кампирнинг пинжига тикилди. — Ойбек, Танланган асарлар

Эшик олдида одамлар орасига тиқилиб, Бозорбой ҳам ўтирган экан — П. Турсун, Ўқитувчи

5. Кўп миқдорда ва зич, тиғиз жойлашган ҳолатда бўлмоқ.

Мана, бир томондан дераза ўрнига туйнук очилган кичкина қоронғи уйда ўн-ўн беш чоғли хотин ўтирибди. Улар эски, лекин озодагина кўрпа ёпилган сандал атрофига тикилишиб, секин-секин суҳбатлашишарди. — С. Зуннунова, Гулхан

6. кўчма Жуда кўп миқдорда бўлмоқ, мўл-кўл бўлмоқ.

Магазинда хоҳлаган нарсанг тиқилиб ётибди.

— Тут мева қилади-ку, отажон. Куртлар тол баргини ея қолсин, ариқ бўйида тиқилиб ётибди-ку, — деганди қизалоқ. — Й. Муқимов, Ипак толаси

7. Томоқдан ўтмай тўхтаб қолмоқ.

Унинг томоғига нон тиқилибди.

Сафаров., муш-тининг қирраси билан унинг кекирдагига туширди. Ёʻғон киши чалқанча йиқилди ва сўйилган товуқдай типирчилаб, суяк тиқилган итдай хириллай бошлади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

[Ўринбоев] Шунча қаттиқ гапиргани билан, худди томоғига дон тиқилган хўроздек, овози чиқмайди. — А. Муҳиддин, Тўғри таъбир

8. Бошқаларнинг гапи, суҳбати ва шу кабиларга аралашмоқ, суқилмоқ.

Бу ишга сен тиқилма.

Иккинчи навкар яқин келиб, бўйнини чўзиб тиқилди: — Сиз кимсиз? Нега таслим бўламиз? — сўради у. — Ойбек, Навоий