Қидирув

1. анат. Оғиз бўшлиғида жойлашган, таъм-маза билиш, оғизга овқат олиш, ялаш лар учун хизмат қиладиган мускулли аъзо

Иссиқдан итнинг тили осилган

Айцам, тилим куяди, айтмасам - дилим — Мақол

Ўлгудай тахир экан, тилимни ёргудай, оғзимни куйдиргудай бўлди — Мирзакалон Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Ниҳоят, гапира-гапира қақраган лабларини тили билан ялаб, Лутфинисо жим бўлди — Ойбек, Танланган асарлар

бузоқчалар бўйинларини чўзиб, унга [раисга] тилларини кўрсатишди — "Муштум"

2. кўчма Асбоб, механизм ва шу кабиларнинг осилиб, қимирлаб турадиган қисми

Соатнинг тили. Компаснинг тили

Қўнғироқнинг тили

3. кўчмапоет. Тиғга ўхшаш, учли нарса

Шамол кучайиб, оловнинг тили яна ҳам узунлашди — Саид Аҳмад, Уфқ

Тепага кўтарилган қуёш ўтли тили билан ер бағридаги барча намни сўриб оларди — Шароф Рашидов, Бўрондан кучли

Қуёш ҳароратидан баҳраманд бўлган майса, Қиёқ тилларин чўзиб, нурга қасида куйлар — Ғафур Ғулом

от 1. Бирор истак, ният билан, ниманидир тилаб айтилган гап, дуо ва шу кабилар.

Тила тилагингни.

Менинг биринчи холис тилагим, албатта, мазлум халқ тилидан бўла-дир: бундан сўнг Тошкент ҳокимлигига ҳар қандай бўлмағур одам қўйилмасин. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Мулла Абдураҳим қуръондан қисқа бир оят ўқиб, хон ҳазратларига энг олий тилаклар билдирди-ю, ниҳоят, мақсадга ўтди — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Ҳордиқларига бўлар Шу қиз баъзан овунчоқ, Ёмон кўздан асрасин Тилаги бўлар ҳар чоқ. Ғайратий. Худо ўз паноҳида асрасин ҳеч бўлмаганда, шу тилагимга етказсин худо! — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Қўлда қадаҳ, тилда эса тилаклар. — Ё, Мирзо

2. Бирор нарсани амалга ошириш, унга эришиш учун бўлган ички интилиш, ҳиссиёт; истак, ният.

Бир ҳафтадан кейин тоғам ҳақида бирор маълумот олиш тилагида Муроджон ишлаб турган корхонага қараб жўнадим. — Ғайратий, Узоқдаги ёр

Уста узун ва қалин мўйловини қимирлатиб, Ойқизни юпатиш тилагида гапирди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

Райимжон ўн олти яшар йигитчалик вақтидаёқ унда тракторни бошқариш тилаги туғилди. — Ҳ. Нуъмон, Ўз касбининг эгаси

от айн. Тилим.

Бир тилик қовун.

Улоқчи сопига феруза қадалган чиройли пи-чоқ билан умбурвоқидан бир тилик кесиб, Ўсаржонга узатди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

Бекат биноси устида гумбаз. Бу гумбазга сан-чилган узун калтак учида ҳандалакнинг бир тилигидай ой рамзи. — Ш. Тошматов, Эрк қуши

от Нарсаларнинг (асосан, полиз маҳсулотларининг) узун-узун қилиб тилиб, кесиб ажратилган ҳар бир бўлаги; тилик.

ёʻлда қаттиқ толиққанлиги учун дуруст овқат ҳам емади. Фақат бир-икки тилим ҳандалак еди-ю, уч-тўрт пиёла чой ичди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Даламизда қовун мўл, тилими тилни ёрар. — Р. Бобожон

от Бўлак-бўлак, пора-пора.

Тилка қилмоқ. Тилка бўлмоқ.

Қиз ҳам шундай остонасида Турди тўсиб ёпиқ эшикка, Қуёшдан узилган сайёра Каби танҳо жигари тилка. — Зулфия

от 1. айн. Олтин 1.

Бир грамм тилла.

Шу пайтдан тиллага ишқи тушиб қолганига ўлайми у хумпарнинг. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

2. Шу металлдан зарб қилинган пул, ундан ясалган қимматбаҳо буюм; бойлик.

[Канизакнинг] Кўмиб қўйган тилласи ёʻқдир, кўмиб қўйган тилласи бўлганда, бўйдоқ йигитга тегар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

3. тар. Қиймати ўн сўмга тенг бўлган тилла танга.

Ҳожи кулумсираб, қўлидаги уч-тўртта оқ танга билан битта тиллани Ойбодоққа узатди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

4. кўчма Энг яхши, қимматли нарса ёки севимли киши ҳақида.

Нигора кўрпада чалқанча ётиб, хаёлга чўмди. Даданг билан бирга овга ҳам чиққанмиз, тилла одам эди, деди ўша чўпон. Дадаси тилла одам бўлганми-ёʻқми — Нигора билмайди. — С. Анорбоев, Оқсой

— Жўравойни айтмайсизми! Мен одамнинг бунақа тилласини кўрмаганман, — деди Умурзоқ ота. — Ҳ. Ғулом, Машъал

5. бот. Воҳаларда, суғориладиган ерларда ўсадиган кўп йиллик, ялпоқ бошоқли ўсимлик.

6. Тилла (эркаклар ва хотин-қизлар исми).