«tilishmoq» boʻyicha 67 ta natija: Izohli
fl. Tilmoq feʼlining birgalik nisbati.
fl. 1. Pichoq va shu kabilarni tigʻli narsa bilan uzunasiga kesmoq, qirqmoq, yormoq.
Nasimiyni tiriklayin tovonidan tilishgan va terisini shilishgan. — Mirtemir, Doʻstlar davrasida
Etlarimni nishtar bilan tilsinlar men sizdan ajralmayman. — Hamza, Boy ila xizmatchi
Jilgʻaning boshidan oyogʻigacha soʻqa bilan tilib, ariq ochilsa-da, togʻolcha bilan yongʻoq ekilsa S. — Anorboyev, Oqsoy
Qonli koʻylakni Qoratoy ehtiyot bilan tilib, yarani ochdi. — Oybek, Tanlangan asarlar
2. Tilim-tilim qilib kesmoq; tilimlamoq.
Qovunni tilib qoʻymoq. Goʻshtni tilib tuzlamoq.
Shaharda qorovullik qilamanmi, qovun tilib sotamanmi — mening ishim. — Mushtum
3. Yogʻoch yoki taxtani uzunasiga arralamoq.
Bir kuni mehnat darsida bitta koʻzlik taxtani tilayotib, elektr arrani sindirib qoʻydik. — E. Raimov, Ajab qishloq
Simyogʻochlar ham, tilsa, juda soʻribop ekan. — A. Muxtor, Chinor
4. Tirnab yoki yulib, uzun iz hosil qilmoq.
Stol ustidagi bir taxta oyna mayda-mayda boʻlib, Saidiyning bilak va panjalarini tildi. — A. Qahhor, Sarob
Salomat butun kuchini yigʻib, bogʻma-bogʻ oshib ketdi. Tikanlar oyogʻini tildi. — S. Ahmad, Hukm
TIL ' ogʻiz boʻshligʻida pastki jagʻga yopishgan, taʼm-maza bilishga, nutq tovushlarini hosil qilishga xizmat qiladigan aʼzo'. Aytsam, t i l i m kuyadi, aytmasam — dilim (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ' gapir-' maʼno — sini anglatgan ti- feʼlidan (ПДП, 429) -l qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, III, 229): ti- + l = til
1. anat. Ogʻiz boʻshligʻida joylashgan, taʼm-maza bilish, ogʻizga ovqat olish, yalash lar uchun xizmat qiladigan muskulli aʼzo
Issiqdan itning tili osilgan
Aytsam, tilim kuyadi, aytmasam - dilim — Maqol
Oʻlguday taxir ekan, tilimni yorguday, ogʻzimni kuydirguday boʻldi — Mirzakalon Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Nihoyat, gapira-gapira qaqragan lablarini tili bilan yalab, Lutfiniso jim boʻldi — Oybek, Tanlangan asarlar
buzoqchalar boʻyinlarini choʻzib, unga [raisga] tillarini koʻrsatishdi — "Mushtum"
2. koʻchma Asbob, mexanizm va shu kabilarning osilib, qimirlab turadigan qismi
Soatning tili. Kompasning tili
Qoʻngʻiroqning tili
3. koʻchmapoet. Tigʻga oʻxshash, uchli narsa
Shamol kuchayib, olovning tili yana ham uzunlashdi — Said Ahmad, Ufq
Tepaga koʻtarilgan quyosh oʻtli tili bilan yer bagʻridagi barcha namni soʻrib olardi — Sharof Rashidov, Boʻrondan kuchli
Quyosh haroratidan bahramand boʻlgan maysa, Qiyoq tillarin choʻzib, nurga qasida kuylar — Gʻafur Gʻulom
ot 1. Biror istak, niyat bilan, nimanidir tilab aytilgan gap, duo va shu kabilar.
Tila tilagingni.
Mening birinchi xolis tilagim, albatta, mazlum xalq tilidan boʻla-dir: bundan soʻng Toshkent hokimligiga har qanday boʻlmagʻur odam qoʻyilmasin. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Mulla Abdurahim qurʼondan qisqa bir oyat oʻqib, xon hazratlariga eng oliy tilaklar bildirdi-yu, nihoyat, maqsadga oʻtdi — P. Qodirov, Yulduzli tunlar
Hordiqlariga boʻlar Shu qiz baʼzan ovunchoq, Yomon koʻzdan asrasin Tilagi boʻlar har choq. Gʻayratiy. Xudo oʻz panohida asrasin hech boʻlmaganda, shu tilagimga yetkazsin xudo! — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Qoʻlda qadah, tilda esa tilaklar. — Yo, Mirzo
2. Biror narsani amalga oshirish, unga erishish uchun boʻlgan ichki intilish, hissiyot; istak, niyat.
Bir haftadan keyin togʻam haqida biror maʼlumot olish tilagida Murodjon ishlab turgan korxonaga qarab joʻnadim. — Gʻayratiy, Uzoqdagi yor
Usta uzun va qalin moʻylovini qimirlatib, Oyqizni yupatish tilagida gapirdi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli
Rayimjon oʻn olti yashar yigitchalik vaqtidayoq unda traktorni boshqarish tilagi tugʻildi. — H. Nuʼmon, Oʻz kasbining egasi
ot ayn. Tilim.
Bir tilik qovun.
Uloqchi sopiga feruza qadalgan chiroyli pi-choq bilan umburvoqidan bir tilik kesib, Oʻsarjonga uzatdi. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar
Bekat binosi ustida gumbaz. Bu gumbazga san-chilgan uzun kaltak uchida handalakning bir tiligiday oy ramzi. — Sh. Toshmatov, Erk qushi
