Қидирув

олм. 1. кўрс. олм. Худди айтилганга, кўзда тутилганга ёки кўз ўнгидагига ўхшаш, шунга ўхшаш, шу сингари.

Шундай дўст қаерда бор? Шундай вақт келади. Ҳақиқатан шундай бўлиб чиқди. Мен ҳам ёшлигимда шундай эдим. Қаламнинг шундайларидан учтасини танлаб олдим.

— Қалай? — деди Сулаймонов трубкани қўйиб, — умрингизда шундай қаймоқ еганмисиз? — А. Қаҳҳор, Икки ёрти — бир бутун

Унда [Ғуломжонда] шундай нафратнинг туғилиши табиий эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Бу ишлар ичида шундайлари ҳам борки, шошилинч қилинмаса, бошқа ишга ҳам таъсир қилиши тайин эди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

2. Маънони кучайтиради; шу қадар, шу даражада; шунақанги.

У шундай тез юрар эдики. У ҳеч қачон шундай аҳволга тушмаган эди.

Зангори осмон ҳам шундай тиниқ, шундай беғуборки, кўзни олади. — Ойбек, Танланган асарлар

Бўғинлари бўртиб турган узун бармоқларини тугун қилиб, пиджагининг чўнтагига шундай қаттиқ тиқдики, чоклари чирсиллаб кетди. — П. Қодиров, Уч илдиз

3. рвш. Айтилган ёки кўзда тутилган бир тартибда, шу зайлда, ана шу тарзда.

Хўжаликни шундай бошқариш керак. Сиз ҳам шундай ишласангиз бўлмайдими?

Ҳакимбойваччадек ҳушёр йигит қайда? Боёнларимизнинг бари ҳушёр. Ақли бўлгани учун бой бўлган-да. Шундай эмасми, — Салимжон. Ойбек, Танланган асарлар

Шундай қилиб, ёз ҳам ўтди. Ниҳоят, Аҳмаджон аскарий хизматга чақирилди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

4. Қуйидагича, тубандагича.

Бу хотин тўғрисида мулла Норқўзи шундай фикрда: агар фаришта илгари ўтган бўлса — шунинг онаси, энди туғилса — шунинг боласи бўлади, агар ҳозир ер юзида бўлса — шу хотиннинг ўзи. — А. Қаҳҳор, Майиз емаган хотин

5. рвш. с.т. Одатдаги каби, одатдаги сингари, одатдагидек; оддий усулда.

Ўзимиз шундай гаплашиб ўтирган эдик.

Вагондан энг кейин тушган ва милтиғини тиғидан ушлаб, кетмондай елкасига қўйиб, шошмасдан келаётган Аҳмаджон: Строй [саф] бўлмасдан, шундай кетаверсак бўлмасмикан? — деди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

6. Тасдиқдовчи жавобни билдиради; ҳа, тўғри.

— Врачмисиз? — Шундай.

[Эшон:] Катталарни-чи, катталарни ҳам ўқитасизми? — Шундай, — деб жавоб берди Элмурод. — П. Турсун, Ўқитувчи

7. кўм. взф. Таъкид, кучайтирув ифодалайди; худди, нақ.

Ишхонамиз театр бино-сининг шундай рўпарасида.

олм. 1. Сўзловчига яқин, унинг кўз ўнгидаги нарсани ёки кимсани кўрса-тиш учун хизмат қилади.

Шу нарса. Менга шу китоб керак. Ташаббусни шу бригада бошлаб берди. Мана шу жойдан кесинг. Менга шу ер маъқул. Ҳикоянинг шу ерига келганда. гап бўлинди. Сиз шу ерда қолинг. Канал шу ердан бошланган. Сиз шу ерликмисиз?

2. “Пайт“, “вақт“, “он“, дам каби сўзлар билан келганда, сўз бораётган нарса, воқеа, ҳодиса ва шу кабиларнинг бошқаси билан айни вақтда, бир вақтда содир бўлганлигини ифодалайди.

Шу чоғгача. Шу пайтгача. Шу вақтгача. Шу дамгача. Шу маҳалгача. Режани шу ой бўлмасаям, янаги ойда бажарамиз. Шу пайтда от кишнаб юборди. Шу вақтда хўроз қичқирди. Шу онда бир киши кириб келди.

Нақ шу паллада дарвозадан катта қора сигир шаталоқ отиб, орқасида бир кишини суриб кирди. — Ойбек, Танланган асарлар

Шу онда ичкаридан ўз хотинининг товуши эшитилди. — А. Қаҳҳор, Майиз емаган хотин

Искандаровнинг шу пайтгача разм солмаганини қаранг-а. — С. Аҳмад, Лаъли Бадахшон

3. Ўзи бирикиб келган сўз билдирган шахс, нарса, вақт ва шу кабиларни алоҳида қайд этади, таъкидлайди.

Нима иш бўлганини шу одам билади. Шу қиш жуда совуқ келди. Пахта план и шу бу йил ҳам бажарилса, яхши бўларди. Менга китоб шу бугун керак. Шу бугундан эътиборан дарсга қатнашмайман.

Шу бу йил мевага кирган бир талай шафтоли. олча, беҳини кесиб, [чол] ўтин қилипти. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

4. Кесим вазифасида келиб, шахс, нарса-ҳодиса ва шу кабиларнинг айнан шу гап билдирган нарса эканини қайд этади.

Хоҳласанг — шу, хоҳламасанг — катта кўча. Айтадиган гапим — шу. Ҳозирги давр талаби — шу. Унинг бўлган-тургани — шу. Унинг мақсади — шу.

[Ёрмат:] Митинг пир ургани —

шу. Кишини чақиб қўяди. — Ойбек, Танланган асарлар

шв. Шундай.

Ўлжа бўлиб кетди шундайин тулпор, Учар қушдан ўтар эди жонивор. — Муродхон

Қандай бўлса, худди ўша ҳолатда, ўзгармасдан, ўзгартирилмасдан.

Аҳмаджон бир сакраб, [фашистни] бўйнидан сиқиб олди ва шундайича судраб, пастга олиб тушди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

от Кишидаги бирор ишни уддалай олиш қобилияти; лаёқат.

Шуди бор йигит. Унинг ҳеч нарсага шуди ёʻқ.

[

Султонмурод] Бир йил ичидаёқ чорвачиликни рентабелли соҳага айлантириб қўйди. Йигитга, шуд бўлса, ўргатишга ҳожат қолмайди. — Газетадан

сфт. 1. Ёмон фикрдаги; нияти бузуқ; ёмон, ярамас.

Кеча шом вақтида бизникига иккита шум йигит келди. Танийман. Хўжайин ҳалигиларни меҳмонхонага киргизиб, эшикларни тақа-тақ ёпди. — Ойбек, Танланган асарлар

Ҳушёр туриб, адашмай, Ҳар шарпани сезаман. Душман қаршилик қилса, Шум бошини эзаман. — Уйғун

[Гуландом:] Негаки, шумларнинг кулига тушиб, не балоларга гирифтор бўлдим. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Бахцизлик ёки ҳалокат келтирувчи, бахцизликка дучор қилувчи.

Шум бўрондан чайқалди денгиз, Кўк ҳам аста томчи ташлади. — Э. Қамбаров

[Хосият:] Эрларни қаърига тортди шум уруш, Эрларсиз уй файзи тамом ёʻқолди. — Г. Жўраева

3. Кўлидан ҳар қандай ёмонлик келадиган; айёр, маккор, қув, қилвир.

Шум кам-пир.

— Ҳа, бу жуда пихи қайрилган шум халфа, — деди Давлатёр ва Турдивой халфанинг кирдикорини гапириб берди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Султонов жуда ҳушёр ва шум эдики, шамол қай томондан келаётганини дарҳол билиб, вазиятга қараб товланарди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

4. Ярамас қилиқлар қиладиган, ўта шўх, тўполончи.

Ҳалиги шум йигит: жуда гап тополмасанг, бармоғингни мана бундай бигиз қил-да, кўзингизга кўлимни тиқиб олайми? дегин, кейин қиз кулиб юборади [деди]. — П. Турсун, Ўқитувчи